سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٨٧

اطلاعات مفيده

اجراى قواعد مدنيت نمىشدند ؛ اكنون خاك « حجاز » نيز مانند ساير ولايات منتظم و در اعداد ممالك مدنى محسوب مىشد .

اهالى « مكه » و « مدينه » از ماليات ديوانى معاف [ هستند ] و « عسكر » و « سرباز » نمىدهند ، بلكه هركسى به قدر اندازهء خود وظيفه دارد [ و ] ماه به ماه از « والى » اخذ مىنمايند .

وظيفه و مرسوم « شريف » مكه 1200 ليراى طلاى عثمانى است ، و ماهانه خادمان حرم شريف از « مدير » الى « خدمتكار » 000 ، 30 لير است .

مصارف ولايتى چون محققا معلوم نشد ، لهذا از ذكر تفصيل آن صرف‌نظر مىشود .

قوهء حربيهء « مكهء مكرمه » از همهء مواقع بيشتر است . در بالاى « جبل اجياد » قلعهء ديوانى است . توپ بىشمار مستعملى در آن « قلعه » موجود است و همواره 5 « تاپور » عسكر كه عبارت از 5000 نفر باشد ، در ساخلوند .

اوزان « عربستان » و كليهء ممالك دولت « عثمانى » كه اكنون معمول و متداول است ، « درهم » ، « حقه » « 1 » [ و ] « وقيه » « 2 » است .

7 مثقال معادل است با 10 درهم ، و 400 درهم عبارت از يك « حقه » است و 2 حقه و نصف مقابل است با يك « وقيه » و 12 « وقيه » يك « رطل » « 3 » است .

« رطل » نصف « من » است ، كه اين وزن « من » در « مكه » نيز معمول است . « رطل » كه از اوزان قديم و الحال متروك است ، بر چندين قسم بوده است :

[ 1 ] رطل عراقى ، على الشهور 130 درهم است .

[ 2 ] رطل مدنى ، عبارت از يك رطل و نصف عراق است .

[ 3 ] رطل مكى ، معادل است با 2 رطل عراق .

[ 4 ] رطل بغدادى ، 12 « وقيه » است .

بعضى نوشته‌اند كه « رطل » با فتح يا با كسر ، 90 مثقال است ، كه به حسب

( 1 ) . در خوزستان مساوى است با 280 مثقال و در عراق 282 ، 28 ليور انگليسى ؛ آن را تحريفى از « اوقيه » يا « وقيه » مىدانند . ( 2 ) . وزنى از اوزان قديمه ، معادل 7 مثقال يا 40 درهم . ( 3 ) . رطل را از واژه يونانى ليترا ( Litra ) و معرب « لتر » مىدانند و معادل نيم من است . به تركى پاتمان مىگويند و در هر نقطه « رطل » وزن معينى دارد مثلا در « واسط » و « بصره » 126 درهم . در برخى منابع شيعى هر رطل 819 مثقال يا 1170 درهم است .