سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٨١

در ذكر ساير مساجد مكه معظمه ، غير از مسجد الحرام

[ 4 ] محسّر ، بر وزن محدّث . جايى است مشهور به « وادى محسر » ، واقع [ در ] ما بين « منى » و « مشعر » .

آورده‌اند كه « ابرهه » وقتى به تخريب « مكه » عزيمت كرد ، چون بدين وادى رسيد ، از رفتار عاجز مانده ، حيرت‌زده و ملول شد . بدين مناسبت به « وادى محسر » ناميده گشت .

[ 5 ] مشعر الحرام . يكى از مواقف حجاج است [ در ] وقت رفتن به « عرفات » . حد « مشعر » از « وادى محسر » است تا « حياض » و « مازن » .

در « مجمع البحرين » ، در ضمن آيهء مباركه « فَاذْكُرُوا اللَّهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرامِ » وارد است كه آن كوهى است در آخر « مزدلفه » ؛ و همان‌جا را جمع و « مزدلفه » و « قزح » و « مشعر » مىنامند .

وجه تسميهء آن به « مشعر » براى « محل عبادت بودن » است ؛ و موصوف شدن به حرام ، يا به جهت حرمت آن است ، يا از جهت اين‌كه داخل حرم است .

وجه تسميهء « جمع » آن است كه حضرت آدم - عليه السلام - در آنجا « نماز مغرب و عشا » را جمع نمود ، يا اين‌كه آن حضرت ، جناب « حوا » را در آنجا ملاقات كرد ، و يا آن‌كه مردم در آنجا جمع مىشوند براى طاعت خداوند ، كه به همديگر تقديم كنند .

« مزدلفه » مىگويند ، به جهت آن‌كه نزديكى مىجويند در اين مكان ، مردم به خدا ، و يا به واسطهء نزديك آمدن مردم است به سوى « منى » ، بعد از برگشتن از « عرفات » در ساعت‌هاى شب ، يا اين‌كه زمين راست روفته شده است .

[ 6 ] مازن ، بر وزن مسجد به معنى راه تنگى است كه ما بين دو كوه واقع شود ، و بعد از آن فراخى گردد .

در « قاموس » مذكور است : « المازان مضيق ما بين جمع و عرفه و آخر بين مكه و منى » .

« مازنين » به صيغهء « تثنيه » ، نام تنگه‌اى است ما بين « عرفه » و « جمع » ؛ و در حديث از « امام جعفر صادق » - عليه السلام - وارد است كه « حضرت رسول » - صلى اللّه عليه و آله - 20 دفعه حج فرمودند و هر دفعه كه به « مازنين » مىگذشتند ، بول مىكردند .

راوى گويد كه از آن حضرت ، بول كردن آن حضرت را سئوال كردم . فرمودند كه آنجا اوّل جايى است كه « اصنام » را در آنجا عبادت كردند و « هبل » را از اين كوه