سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٨٠

در ذكر ساير مساجد مكه معظمه ، غير از مسجد الحرام

« اخشبان » راه « عرفات » از اين مسيل است .

اوّل ابطح از انتهاى درّه‌اى است كه در « وادى منى » است و آخرش منتهى مىشود به مقبرهء اهل مكه ، كه او را معلى نيز گويند .

جبل ثور به مسافت كمى در سمت راست راه از ابطح پيدا است ؛ و غير از آن ، در يمين و يسار ابطح ، تا حدود « منى » ، كوههاى بزرگ و كوچك زياد واقع است .

[ 2 ] جمرات ثلث . جمرهء اول جايى است معيّن ، در حوالى « مسجد خيف » ، متصل به كوه يكپارچه سنگى است ؛ و مستحب است كه جانب يمين آن را « رمى جمرات » نمايند .

پس از آن ، جمرهء وسطى است و پس از جمرهء عقبه است ، كه نزديك‌ترين جمر [ ه ] ها است به مكه ، و « رمى جمرات » به ترتيب در « مناسك حج » مذكور است .

جمرهء عقبه را اعراب شيطان كبير گويند .

ليلهء عقبه ، همان شبى است كه انصار به « پيغمبر خدا » بيعت نمودند . اين از جمله وقايع مشهوره است كه احتياج به ذكر تفصيل آن نيست .

[ 3 ] منى ، بر وزن « الى » . اسم موضعى است به فاصلهء يك فرسخ در سمت شرقى مكه ، ما بين « وادى محسّر » و « جمرة العقبه » . در سر راه « عرفات » واقع شده [ و ] شعبى است كه دو ميل طول و اندك عرض دارد .

كوهها از دو سمت اين‌جا را فراگرفته ، پيشروى كوهها ، داخل اراضى « منى » و عقب آنها خارج از « منى » است .

در وجه تسميهء اين زمين به « منى » ، وجوه مختلفه ذكر كرده [ و ] نوشته‌اند به واسطهء ريختن خون قربانىها است در آن‌جا ، يا اين‌كه حضرت آدم - على نبيّنا و عليه السلام - در آنجا تمنّاى « بهشت » كرد و يا اين‌كه جبرئيل به حضرت خليل الرّحمن عرض كرد كه : « هر آرزو و تمنّى دارى ، در اين محل درخواست كن » .

به همين جهات موسوم به همين اسم شد ؛ و چند جهات ظاهرى و معنوى ديگر دارد ، كه اگر نوشته شود ، موجب تطويل كلام خواهد شد .

در « منى » چند مساجد شريفه هست ، كه ذكر آنها گذشت . غير از مساجد ، چند خانه عرب ، ما بين « جمرهء اولى » و « مسجد خيف » از سنگ و گل ساخته‌اند ؛ كه در ايام توقف حجاج در ذهاب و اياب از « عرفات » ، ما يحتاج از هر قبيل « حبوبات » و « مأكولات » در آنجا فراهم آورده ، به فروش مىرسانند .