سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٧٣

مختصرى از وضع شهر تفليس

شيخ ، مقبرهء فرنگيان است ، كه در يك باغچهء خيلى باصفائى ، اموات را دفن كرده‌اند .

سنگ مزارها را با طرزهاى خوب تراشيده و بعضى صور مردگان خود را از ذكور و انات ، به اشكال ممتاز حجّارى نموده ، به يادگارى در سر قبور برافراشته‌اند .

مهمات لشكرى ، از قبيل « توپ » و « توپخانه » و « جبه‌خانه » « 1 » و « سربازخانه » و « محبس دولتى » در سمت شرقى رودخانه است .

« محبس » عبارت از يك قلعهء حصينى « 2 » است موسوم به « نارين قلعه » ، كه تنها يك راه باريك دارد .

عمارات جديدهء شهر ، به طرز عمارت « فرنگستان » ، 5 و 6 مرتبه « 3 » تحتانى و فوقانى بنا شده ، كه جميع كوچ [ ه ] ها و خان [ ه ] ها با نمره است .

از عمارات مشهوره ، يكى « عمارت آشاقونى مسيحى » است ، كه خانهء او را ترجيح به « عمارت سردارى » مىدهند . گويند 000 ، 700 « 4 » « منات » « 5 » خرج شده [ است ] .

به‌طور موثق محقق شده در چهار سال قبل از اين ، عدهء خانوار شهر 000 ، 40 و ساكن 000 ، 110 به شماره رسيده است . اين جماعت مركب از « ايرانى » و « روسى » و « مسيحى » و « گرجى » و جمعى از مذاهب مختلفه است .

« مسلم » و « غير مسلم » ، مخلوط به هم ، ساكن شهر هستند . فرق دادن ، غايت اشكال را دارد ؛ مگر تبعهء دولت عليّهء « ايران » را كه غالب آنها به لباس تجارت ايرانى ملبّس‌اند .

متاع جميع ولايات در اين‌جا يافت مىشود . « كهرباى » خوب در اين شهر به قيمت مناسب ابتياع مىشود .

در داخل شهر ، در هيچ موقع « قراول‌خانه » نيست . اجزاى « پليس » در هر قدمى ايستاده يا در حركت هستند . شبها نيز « سالدات » دسته به دسته در معابر قراولى مىكشند و به احدى از مترددين كارى ندارند . اگر شخصى تا صبح تنها در كوچ [ ه ] هاى شهر بگردد ، مانعى نخواهد داشت ، تا خلافى از او صادر نشود .

مسجد مسلمين ، منحصر به مسجدى است كه سلطان غازى « شاه عباس » ماضى -

است . ( شرح احوال فريد الدين محمد عطار ، فروزانفر ، 336 - 320 ) . ( 1 ) . اسلحه‌خانه ، زرادخانه . ( 2 ) . محكم ، استوار . ( 3 ) . طبقه . ( 4 ) . در اصل : هفصد هزار ( 5 ) . در اصل : مناط