كنز الفوائد ( گنجينه معارف شيعه اماميه ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٤٤
يك شبهه از جبريان
ندارند گويا به كلى ديد ندارند چنانچه به كسى كه از حق روگردانست و در آن انديشه نكند گويند تو را چه شده كه نشنوى و نفهمى ؟ و سيد مرتضى ره اين آيه را بر وجه ديگر تفسير كرده و گفته ، ما ، در آيه براى نفى نيست بلكه مانند واژه ما است در اينكه گويند : ما واصلتك ما لاح نجم من با تو پيوست نكنم تا زمانى كه اخترى تابد . يا گويند : لا اقيمن على مودتك ما طلعت الشمس : بدوستى تو پايدار نمانم تا زمانى كه خورشيد برآيد ، و واژه ما هم در آيه مصدريه زمانيه است و مقصود اينست كه دو چندان شود عذابشان تا زمانى كه توانند شنيد و تا آنكه بينند و منظور بيان پايدارى عذاب آنانست تا زمانى كه زنده باشند .
مسألهء : جبريان پرسند از معنى قول خدا تعالى ( 18 - البقره ) كرانند و لالانند و كوران و آنان نبينند ، و گمان كردند براشان در اين آيه دليلى است و بدان آويختند ( در اين آيه لا يرجعون است يعنى باز نگردند ) .
پاسخ آنست كه ظاهر آيه دلالت دارد بر اينكه منافقان بدين اوصافند با اينكه معلوم است نه كرند و نه لال و نه كور و بهتر دليل اينكه ظاهر آيه مقصود نيست همين عيانست و چه حاجت به بيانست ؟ پس بايد از ظاهر درگذشت و تفسير درست و مناسبى از آن نمود و گفت : چون منافقان از اين حواس و ابزار بهره مقصود از آفرينش آنها را نبردند گويا آنها را ندارند و از دست دادند ، و اين عيانست كه يكى از ماها به ديگرى كه مطلبى را برايش خوب شرح داده و بيان كرده و او توجه بدان ننموده و نفهميده گويد تو كر و كورى و گوش دلت شنوا نيست ، و بسا فراتر رود و گويد :
تو مرده‌اى و فهم و شعور ندارى و خدا هم در اين معنى فرموده ( 80 - النمل ) راستى تو بمرده‌ها نشنوانى و شاعر سروده :
بشنوانى گر كه فريادت بود با زنده‌ها * ليك نبود زندگى آن را كه ميدارى ندا
يك شبهه از جبريان
يك شبهه از جبريان
براى اينكه گفتند خدا جمعى را آفريده تا عذابشان كند دليل آوردند بقول خدا سبحانه ( 179 - الاعراف ) و البته كه آفريديم براى دوزخ بسيارى پريان و آدميان را ،