شرح التعرف لمذهب التصوف ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٣

مستملى بخارى

از ويژگيهاى نثر علمى و گاه تفسيرى عصر خود به دور است .

واژه‌ها و تركيبهاى نادر در كتاب بسيار نيست :

گمانى : « از اندر يافتن گمانيها . » ص 36

خيو : « بسرفيد و خيو برآورد و بينداخت . » ص 111

خستبانه : « خويشتن را چنان رياضت مىكرد كه خستبانه‌اى پوشيده داشت . » ص 126

پخسان : « محب گريان و پخسان بايد . » ص 132

بادافگنان : « از گرسنگى بىهوش بيفتادندى تا كس ايشان را نشناختى گفتى ديوانگان‌اند يا بادافگنان‌اند . » ص 140

فام : « بايد كه نخست فام بگزارد پس طمع دارد . » ص 167

ماده‌مويى : « شوخ‌رويى فعل صفرا است ؛ و بخيلى و سفلگى فعل سودا است ؛ و خفته‌رويى و ماده‌مويى ( ؟ ) فعل خون است ؛ و كندفهمى و فرامش‌كارى طبع بلغم است . » ص 173

خويشتن‌بينائان : « خويشتن‌بينائان را اين پند بسنده است . » ص 179

بشير : « حسن ( بصرى ) بشير بود بگريستى ، ام سلمه او را بر كنار گرفتى و پستان خويش در دهان او نهادى تا خاموش گردد . » ص 201

ژفيدن : « ام سلمه را بدان مهر و ژفيدن او شير آمد . » ص 201

زاستر : « پيش درخت است زاستر و لب آب . » ص 203

شامد : « مى قطره‌اى شامد و عقوبت وى هشتاد تازيانه . » ص 477

مردگى : « مرد را مردگى نيكوتر ، و زن را زنى نيكوتر . » ص 499

وخشند - بخسند ( ؟ ) : « بندگان اندر اين عمر مشيت وخشند و همىجوشند . » ص 509

سپوز : « غنى چون حق سپوز كند ظالم گردد . . . مطل الغنى ظلم . » ص 518

همين - مع‌ذلك : « با همين هر دو طايفه اتفاق كردند . » ص 542

شاه : « شاه را از عروس مهر به كار است نه پيرايه . » 186 الف 697

خويدره ، خيدره ، خدره : « خردى و بزرگى خويدره بر خردى و بزرگى آتش دليل كند . » ص 779

و استعمال گونه‌اى از فعلها ديده مىشود چون :

نبودمانى : « اگر ما شايستهء صحبت وى نبودمانى . . . » ص 53

نخوردمانى ، نكردمانى : « اگر اين ماه رمضان تا آخر عمر بكشيدى نخوردمانى . . . و اگر دوست بر ما حكم ناخوردن كردى خلاف