شرح التعرف لمذهب التصوف ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٢٥

الباب الاول قوله لم سميت الصوفية صوفية

كسانى هستند كه ايشان را هيچ مقام نيست ، به هر مقامى كه رسند از آنجا بگذرند تا به رب برسند . هيچ جاى نيارامند . منتهاى عارفان تا خداى است عز و جلّ نه تا مقام . چنان كه گفت : وَ أَنَّ إِلى رَبِّكَ الْمُنْتَهى ، نگفت و ان الى المقام المنتهى . اگر جز اين بودى تخصيص كردن به منا را فايده نبودى .

و نيز شايد كه وقوف اسرار را پيش او معنى آن باشد كه نيارند طرفة العينى يا كم از اين سر خويش را از پيش حق تعالى برگردانيدن ، از بهر آنكه نبايد كه در آن ساعت از حق معنى پديد آيد يا به امر يا به نهى يا به مشاهدت يا به كرامت ، و ايشان غايب باشند و محروم گردند . از بيم اين سر را موقوف مىدارند پيش حق سبحانه و تعالى .

[ قوله ] : « و قال قوم انما سموا صوفية لقرب اوصافهم من اوصاف اهل الصفة الذين كانوا على عهد رسول الله [ صلى الله عليه و سلم ] » .

ايشان را از بهر آن صوفى گفتند كه نزديك است اوصاف ايشان به اوصاف اهل صفه كه در روزگار پيغمبر بودند . و در اصحاب صفه سخن بسيار گفته‌ايم . يكى صفت ايشان آن بود كه خداى تعالى گفت :

لِلْفُقَراءِ الْمُهاجِرِينَ الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيارِهِمْ وَ أَمْوالِهِمْ .

بيرون‌كردگانى بودند از خان‌ومان خويش و از اهل و مال و اولاد خويش .

و صوفى حقيقى را صفت اين باشد كه هركجا رود جز قفا هيچ‌چيز نيابد . از همه جايهاش بيرون كنند كه تا خلق همه كس را بيرون ندهند به نزديك حق تعالى او را قبول نيفتد . اهل حق را جز اهل حق قبول نكند .

و ديگر وصف ايشان آن بود كه خداى تعالى گفت : لِلْفُقَراءِ الَّذِينَ أُحْصِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ . بازداشتگانند در طاعت خداى تعالى .

لا يَسْتَطِيعُونَ ضَرْباً فِي الْأَرْضِ . نتوانند هيچ جاى رفتن . و نيز گفت :

لا يَسْئَلُونَ النَّاسَ إِلْحافاً . از كس چيزى نخواهند ، [ نه به شوخى و نه بىشوخى ] ، يعنى با خلق انبساط نكنند . پس هركه به حقيقت صوفى باشد اوصافش اين بايد تا اين نام را مستحق گردد . و اين خود معاملت ظاهر است .

[ قوله ] : « و قال قوم انما سموا صوفية للبسهم الصوف » . گفت