شرح التعرف لمذهب التصوف ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٨
مستملى بخارى
است نمىدانم ؛ و از مآخذى كه در دسترس من است اطلاع كافى در اين باب به دست نمىآيد » .
بىگمان استاد فقيد سعيد وصف « كشف المحجوب » مستملى بخارى را كه در كتابخانهء قليچ على پاشا محفوظ است ، از روى فهرستها خوانده بود كه پى به محتواى آن نبرد و به بازشناختن درست آنكه به زبان فارسى است يا تازى موفق نيامد ؛ چه بعدها آن بزرگوار خود ميكروفيلمى از كتاب را ، كه اينك عكس آن در زير دست من است و در معرض مشاهدهء خوانندهء گرامى ، براى كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران فراهم ساخت و بر آغاز آن مشخصات دقيق كتاب را مرقوم داشت . روانش از بخشايش ايزدى برخوردار باد .
اين كشف المحجوب كه ياد آن در گفتار استاد مينوى آمده است ، نسخه‌اى از شرح تعرف است كه ربع اول كتاب را در بر مىگيرد و حاوى چهارده باب است .
بر برگ اول آن به خطى كه مىپندارم خط كاتب نسخه نباشد نوشته شده است : « المجلد الاول من كشف المحجوب » . من به جاى خود آنجا كه از نسخه‌ها سخن مىگويم ، وصف دقيق‌تر نسخه را خواهم آورد .
دربارهء اثر ديگر ابو ابراهيم اسماعيل بن محمد مستملى بخارى ، تفسير قرآن ، شايسته‌تر مىدانم نوشتهء گوياى استاد شادروان مجتبى مينوى را بياورم :
« و اما رشيد الدين وطواط چندين مراسلهء عربى در باب تفسير كشاف زمخشرى نوشته و بر آن كتاب اعتراضها كرده و ايرادها وارد آورده است ، از آن جمله اينكه مىگويد كه در آيهء :
« لِنَعْلَمَ أَيُّ الْحِزْبَيْنِ أَحْصى لِما لَبِثُوا أَمَداً » - 12 / 18 ( كهف ) - زمخشرى كلمهء احصى را فعل ماضى گرفته است ، و حال آنكه صيغهء افعل التفضيل از مادهء احصاء است ، و بر اين عقيدهء خود چندين دليل مىآورد ، من جمله اينكه امام زاهد اسماعيل مستملى در تفسير قرآنى كه به فارسى نوشته است ، اين كلمه را « شمارگيرتر » ترجمه كرده است .
« سپس مىگويد كه اين امام در فضل و سداد آيتى بود و در عقل و رشاد غايتى ، و اين كتاب تفسير او در فرط صحت و كمال جودت متفق عليه جمهور است .
جاى افسوس و دريغ است كه اين تفسير قرآن اسماعيل مستملى به دست ما نرسيده » .
- پايان گفتار استاد مينوى -