ضياء القلوب ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٧٥

فصل پنجم در اشتراك معنوى موجود در ميان واجب و ممكن

جمع كرد خالق و مخلوق نام عالم را و مختلف است معنى بر آن طريق كه ديدى .

دلالت اين كلام بر اشتراك لفظى براى آن است كه : آن حضرت عليه السّلام فرموده است : تسمية « 1 » اللّه تعالى را به عالم سلب جهل به قول خود كه « لأنه لا يجهل شيئا » و ايضا تصريح كرده است به اختلاف معنى .

جواب گوئيم كه : ممكن است كه مراد آن حضرت بر اين دو عبارت كه گمان دلالت بر اشتراك لفظى شده اختلاف علم در واجب و ممكن باشد به حسب كمال و نقصان و به اين احتمال موافقهء تمام دارد قول آن حضرت در علم خالق « لا يجهل شيئا » و در علم مخلوق « لو لم يحضره ذلك العلم و يغيبه كان جاهلا » نه آنكه معنى عالم مطلق بر هر دو صادق نمىآيد .

و ممكن است كه مراد آن حضرت به اختلاف معنى اختلاف منشأ صدق باشد چنان كه پيشتر « 2 » مذكور شد .

و تأييد اين احتمال مىكند آنچه آن حضرت در همين روايت در اختلاف بصر در خالق و مخلوق ذكر كرده چه اختلاف منشأ صدق از كلام آن حضرت ظاهر مىشود .

و منافات ندارد با آنچه گفتيم كه اختلاف ميان خالق و مخلوق در منشأ صدق عالم است نه در مفهوم عالم آنچه آن حضرت در بيان اختلاف خالق و مخلوق در قائم گفته از اين جهت كه اين اختلاف در اصل مفهوم است نه تنها در منشأ صدق زيرا كه اختلاف كه در كلام حضرت مذكور است ممكن است

( 1 ) . در نسخه خطى : تسميه . ( 2 ) . در نسخه خطى : بيشتر .