ضياء القلوب ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٩
جايگاه كلام و مناظره در بين عالمان شيعى
سير تاريخى تأليفات كلامى :
نظر به اهميت موضوع امامت ، كتاب‌هاى مستقل فراوانى در تأليفات شيعه و سنى به چشم مىخورد . شيعهء اماميه از همان قرون اوليهء هجرى به تأليف در باب امامت پرداخت . تورّق در كتاب‌هاى رجالى - مانند موسوعهء تنقيح المقال علامهء مامقانى - نشان مىدهد كه بسيارى از اصحاب ائمه عليهم السّلام كه در سده‌هاى اول تا سوم هجرى مىزيستند يكى از عناوين كتب و اصول آنها « كتاب فى الامامة » يا مباحث مربوط بدان مىباشد . بسيارى از موارد نيز نقض كتاب‌هاى تأليف شده در باب امامت و يا نقض نقض و ردّ رد مىباشد .
بطور مثال ، نويسندهء متتبّع ، جناب آقاى عبد الجبار رفاعى در شماره‌هاى 18 - 28 مجلهء « تراثنا » حدود دو هزار عنوان كتاب و رسالهء تأليف شده در ابواب امامت را معرفى نموده ، چاپها يا نسخه‌هاى مخطوط آن را نيز برشمرده ، و در عين حال معترف است كه اين كار همچنان ناقص است .
درخشش عصر صفوى :
همانطور كه خوانندهء عزيز مستحضر است ، علامهء تنكابنى از بزرگان عصر صفوى و از شاگردان علامهء مجلسى بوده است .
در روزگار صفويه ، دو موضوع بين علماى شيعه بسيار چشمگير و نمودار است :
1 - تأليف موسوعه‌هاى بزرگ حديثى
كتاب‌هاى جامع حديث شيعه ، عصر طلايى خود را در دوران صفويه پشت سر گذاشته است . عصرى كه كتاب بحار الانوار علامه شيخ محمد باقر بن محمد تقى مجلسى ، الوافى فيض كاشانى ، عوالم العلوم و المعارف بحرانى و وسائل الشيعة حر عاملى پا به عرصهء وجود گذاشتند .