رياض السياحة ( فارسى ) — الصفحة ٣٥٧

( گفتار در بيان اعتقادات صوفيه در وحدت وجود )

عبارت از وجود منبسط مىشود و در اين آيهء شريفه صدور اشياء از حق و ترتيب بعضى بر بعضى و رجوع كل به حق مذكور است و هر يك از عوالم مذكوره غير متناهى است وَ ما يَعْلَمُ جُنُودَ رَبِّكَ إِلَّا هُوَ .

و در آيه شريفه عَمَّ يَتَساءَلُونَ عَنِ النَّبَإِ الْعَظِيمِ - و لَقَدْ رَأى مِنْ آياتِ رَبِّهِ الْكُبْرى از سرور اولياء على مرتضى مرويست كه فرمود

و الله ليس لله آية اكبر منى و لا نبأ اعظم منى .

و آن حضرت فرموده است

انا اسم الله الاعظم

. و حضرات ائمه هدى فرموده‌اند

نحن و الله الاسماء الحسنى التى لا يقبل الله من العباد عملا الا بمعرفتنا

. و در دعاى كميل فرموده است

و باسمائك التى ملات اركان شىء

دلالت است بر اينكه اشياء مظاهر اسماء الهى مىباشند .

و در احاديث سابقه تصريح شده بود كه اسماء حسنى انوار ائمه اطهار مىباشند پس عوالم بنور ايشان قيام خواهد داشت و همان نور محمد است كه فرموده

كنت انا و على نورا بين يدى الله قبل ان يخلق الخلق

بيت :

هر دو يك لمعه‌اى ز نور حقند * اولين جلوهء ظهور حقند

در حديث است كه فرمود

انا من الله و الكل منى

و در روايت ديگر

نحن صنايع الله و الخلق صنايع لنا

و از جهت اين مرتبهء ايشانست كه فرموده است

خصصت بفاتحة الكتاب و خواتيم البقرة

. و از اين جهت فيض ده بجميع عوالم مىباشند از ارواح و اجسام و مجموع اين‌ها مربوب اويند نه به اين معنى كه مستقلند در آن امور بلكه محل فعل و مشيت الهى مىباشند چنانچه فرموده است وَ ما تَشاؤُنَ إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ . *

پس فاعل بالحقيقه جناب احديت است كه آن فعل از آن محل خاص ظاهر مىشود و اين ارواح طاهره بالذات عدم محضند به افاضهء او محل و مظهر افعال او شده‌اند و از جهت بشريت و جسمانيت ايشانست كه جناب احديت تنبيه به او فرموده است