رياض السياحة ( فارسى ) — الصفحة ١٠٧

گفتار در مذهب قدريان

نيك و بد و ديو و دد را به حكم او درآورد و در ذات او صفات متقابله و اسماء متضاده درج كرد آنگاه آمر و مأمور و ناهى و منهى و ساجد و مسجود و عابد و معبود گشت وصيت دور با شش از زمين و آسمان و زمان و مكان درگذشت به حكم فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ امور خير و شر و نفع و ضر بد و مفوض گرديد و بامر لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى ، و أَنَّ سَعْيَهُ سَوْفَ يُرى بر هر چه اقدام نمايد خواهد ديد ، بهشت و رضوان و حور و غلمان باعمال آدمى مقرر نمود وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ أَجْرٌ عَظِيمٌ و عذاب جهنم و دوزخ و جحيم را بافعال انسان مقدر فرمود وَ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ كَذَّبُوا بِآياتِنا أُولئِكَ أَصْحابُ الْجَحِيمِ او را فاعل مختار و عامل با اقتدار ساخت

كل امرئ بما كسب رهين

و بر جنود محاسن و قبايح مبسوط اليد نمود مَنْ كَفَرَ فَعَلَيْهِ كُفْرُهُ وَ مَنْ عَمِلَ صالِحاً فَلِأَنْفُسِهِمْ آنچه در جهانست مسخر آدمى فرمود أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَكُمْ ما فِي الْأَرْضِ و هر چه انسان بر او مرتكب شود ضايع و ناچيز نگردد أَنِّي لا أُضِيعُ عَمَلَ عامِلٍ مِنْكُمْ . آدمى مختار مطلق و مقدر بر حق است « 1 »

مثنوى :

آدمى بر خنگ كرمنا سوار * بر كف دركش عنان اختيار

هفت گردون پايهء ايوان او * جزء و كل در حيطه فرمان او

گشته او مختار اندر خير و شر * شد مميز درك او نفع و ضرر

اختيارى هست او را بىگمان * حس را منكر نگردد كس عيان

سنگ را هرگز نگويد كس بيا * وز كلوخى كس كجا جويد وفا

آدمى را كس نگويد هين بپر * يا بيا اى كور در من مىنگر

هيچ عاقل مر كلوخى را زند * هيچ با سنگى عتابى كس كند

عقل كى حكمى كند بر چوب و سنگ * مرد چنگى كى زند بر نقش چنگ

هيچ دانا هيچ عاقل اين كند * با كلوخ و سنگ خشم و كين كند

گفت يزدان ما على الاعمى حرج * كى نهد بر ما حرج رب الفرج

امر و نهى و خشم و تشريف و عتيب * نيست جز مختار را اى پاك جيب

( 1 ) - بستان السياحة : آدمى مختار از حق و قادر مطلق است