رياض السياحة ( فارسى ) — الصفحة ٢٥
گلزار اول در گفتار ديار آذربايجان
ذكر هر يك در موضع خويش از خداوند توانا و درويش مأمول است . حاصل آنكه ديار ايران هميشه مسكن سلاطين جم شوكت و مقر خوانين فريدون حشمت بوده پيوسته ائمه دين و علماى صاحب يقين آن سرزمين را ستوده‌اند همواره آن مكان به زيور عرفاى كبار و حكماى عالىتبار آراسته و به حليهء دانشوران عظام و دانشمندان والامقام پيراسته و ذكر بعضى از ايشان را مسود اين اوراق ذكر خواهد نمود الاعانة و التوفيق من الله المعبود
بيت :
الهى غنچه اميد بگشاى * گلى از روضهء جاويد بنماى
حديقهء اول محتوى بر پنج گلزار است
حديقهء اول محتوى بر پنج گلزار است
گلزار اول در گفتار ديار آذربايجان
گلزار اول در گفتار ديار آذربايجان
بر ضمير منير دانشوران روزگار و بر رأى جهان‌آراى خردمندان هر ديار مخفى و محجوب نماند كه آذربايجان دياريست معروف و در السنهء و افواه موصوف بحسب آب و هوا و صفوت و صفا ممتاز ، مشتمل است بر چمن‌هاى خوش و مراتع دلكش جبال راسيه و تلال عاليه و هفده شهر آباد و بيست و نه قصبه خجسته بنياد ، مسكن ارباب حشم از قبايل قزلباش و مأمن اصحاب خدم از عشاير نصرت تلاش ، محدود است از طرف شمال بولايت موغان و شيروان و جبال البرز و ، از سمت جنوب بعراق عجم و كردستان ، و از جانب مشرق بديار خلخال و گيلان و طالش و ديلم ، و از جهة مغرب ببلاد ارمن و گرجستان قديم الايام از بندر بادكوبه الى ولايت خلخال نود و پنج فرسخ طولا و از قصبهء ماجردان تا جبل سينا پنجاه و پنج فرسخ عرضا بوده و تختگاه آن سرزمين قبل از اين شهر مراغه بوده اكنون سالهاى فراوانست كه دار الملك آن ديار قبة الاسلام تبريز است و جميع آن ولايت مشتمل است بر اقليم چهارم . قديم الزمان آن مكان را آذرپيگان مىگفتند چه كه آذر در لغت فرس آتش را گويند و پيگان بكاف پارسى محل و مكان را نامند يعنى آتشگاه و آتشكده چون در بدايت آتش‌پرستى در آنجا آتشكده چند احداث نمودند لاجرم مسمى بآذرپيگان گرديد . هنگامى كه اهل اسلام در تسخير آن ولايت پرداختند . مالكان ممالك خبر در عمارت آن كشور