فيه ما فيه ( فارسى ) — الصفحة ٣١٨

حواشى و تعليقات

آدمىزاده طرفه معجونيست * از فرشته سرشته وز حيوان

گر بدين ميل مىكند كم ازين * ور بدان ميل مىكند به از آن

( 180 ) س 7 ، « فرشته رست الخ » در ديوان غزليات چاپ لكنهو و بعضى از نسخ خطّى اين بيت جزو اشعار مولانا آمده با اختلافى مختصر بدين صورت :

ميان اين دو منازع بماند مردم‌زاد .

( 181 ) ص 95 ، س 12 ، « چنانك طفل را الخ » در مثنوى فرمايد :

طفل تا گيرا و تا پويا نبود * مركبش جز شانهء بابا نبود

چون فضولى كشت و دست و پا نمود * در عنا افتاد و در كور و كبود

( ص 25 ، س 3 ) .

( 182 ) ص 96 ، س 12 ، « كنت كنزا مخفيّا الخ » حديث قدسى مشهوريست كه صوفيه در اكثر كتب خود بدان استناد كرده‌اند و متن حديث بدين صورت معروفست : كنت كنزا مخفيّا فاحببت ان اعرف فخلقت الخلق لكى اعرف - و مؤلف اللؤلؤ المرصوع درين‌باره گويد :

حديث كنت كنزا مخفيّا لا اعراف فاحببت ان اعرف فخلقت خلقا و تعرفت اليهم فبى عرفون .

قال ابن تيمية ليس من كلام النبى ( ص ) و لا يعرف له سند صحيح و لا ضعيف و تبعه الزركشى و ابن حجر و لكن معناه صحيح ظاهر و هو بين الصوفيّة دائر - اللؤلؤ المرصوع ص 61 .

و مولانا در اقتباس از مضمون اين حديث فرمايد ، مثنوى :

گنج مخفى بد ز پُرّى چاك كرد * خاك را تابان‌تر از افلاك كرد

كنت كنزا رحمة مخفية * فابتعثت امة مهديّة

كنت كنزا گفت مخفيا شنو * جوهر خود كم مكن اظهار شو

گر بغرد بحر غره‌ش كف شود * جوش احببت لان اعرف شود

( ص 76 ، س 15 و ص 113 ، س 10 و ص 404 ، س 14 و ص 568 ، س 114 )

( 183 ) س 13 ، « اخرج بصفاتى الى خلفى » گفتهء بايزيد بسطامى است در شرح معراج خود كه ما قسمتى از آن را به جهت تكميل فائده از رسالة النور ، ص 139 در اينجا مىآوريم :

ثم قال ( اى اللّه تعالى ) لى : توحد بوحدانيّتى و تفرّد بفردانيّتى و ارفع راسك بتاج كرامتى و تعزز بعزتى و تجبر بجبروتى و اخرج بصفاتى الى خلقى ار هويتى فى هويتك