فيه ما فيه ( فارسى ) — الصفحة ٢٩٣

حواشى و تعليقات

باده‌اى را مىبود اين شرّوشور * نور حق را نيست اين فرهنگ و زور

كه ترا از تو به كلّ خالى كند * تو شوى پست او سخن عالى كند

گرچه قرآن از لب پيغمبر است * هر كه گويد حق نگفت او كافر است

( ص 378 - 379 )

( 92 ) ص 54 س 12 ، دينه : مخفّف دى ينه صفت نسبى است از كلمه دى و ( ين ) كه اداة نسبت است به معنى ديروزين و در اينجا به معنى حادث برابر و مقابل قديم آمده و به معنى اوّل سنايى گويد در حديقه :

بچهء بطّ اگرچه دينه بود * آب درياش تا به سينه بود

( 93 ) س 20 ، « آدمى را خواهى كه بشناسى الخ » اين مضمون را در آخر دفتر ششم مثنوى اين‌طور نظم فرموده است ( به اختصار نقل شد ) :

آن يكى پرسيد صاحب درد را * گفت در چندى شناسى مرد را

گفت دانم مرد را در حين ز پوز * ور نگويد دانمش اندر سه روز

و آن دگر گفت ار بگويد دانمش * ور نگويد در سخن پيچانمش

گفت اگر اين مكر بشنيده بود * لب ببندد در خموشى دردَوَد

گفت مىرو گوى در هفتم زمين * تا ابد پوشيده بادم حال اين

آن چنان كه گفت مادر بچّه را * گر خيالى آيدت در شب فرا

يا به گورستان و جاى سهمگين * تو خيالى زشت بينى پر ز كين

دل قوى دار و بكن حمله بر او * او بگرداند ز تو در حال رو

زانكه بىترسى به سويش هر كه رفت * آن خيال ديووش بگريخت تفت

گفت كودك با خيال ديووش * اين‌چنين گر گفته باشد مادرش

حمله آرد افتد اندر گردنم * ز امر مادر پس من آنگه چون كنم

تو همىآموزيم كه چست ايست * آن خيال زشت را هم مادريست

گفت گر از مكر نايد در كلام * حيله را دانسته باشد آن همام

سرّ او را چون شناسى راست گو * گفت من خامُش نشينم پيش او

چون بجوشد در حضورش از دلم * منطقى بيرون ازين شادى و غم