شرح گلشن راز ( فارسى ) — الصفحة ٧٢
[ انسان كامل : ]
دانسته ، و افعال عباد را فانى در افعال اللّه بدانى . و كلام شيخ سعدى - عليه‌الرحمه - را نيز « 1 » از صدق دل و خلوص قلب بخوانى :
« گر گزندت رسد ز خلق مرنج * كه نه راحت رسد ز خلق ، نه رنج
از خدا دان خلاف دشمن و دوست * كه دل هر دو در تصرف اوست
گرچه تير از كمان همىگذرد * از كماندار بيند اهل خرد »
« 2 »
چنان‌كه دلالت دارد بر اين مطلب آيات بسيار ؛ مثل : « وَ اللَّهُ خَلَقَكُمْ وَ ما تَعْمَلُونَ » ؛ « وَ ما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ رَمى » .
كما قيل :
« گر بپرّانيم تير آن كى ز ماست ؟ * ما كمان و تيراندازش خداست »
و آيه‌ى كريمه : « إِنْ هِيَ إِلَّا فِتْنَتُكَ تُضِلُّ بِها مَنْ تَشاءُ وَ تَهْدِي مَنْ تَشاءُ » .
« رو ز قرآن بازخوان تفسير بيت * گفت ايزد : ما رميت اذ رميت » « 3 »
يعنى اگر چه به‌حسب ظاهر افعال از عباد صادر مىشوند ، لكن « العبد و ما فى يده كان لمولاه شأنه » ؛ [ عبد ] از وجود و كمالات عارى و برى است . در حينى كه از اوست ، از خالق اوست . عبد از خود وجود ندارد ، چه ، ممكن است ، و « الممكن من شأنه ان يكون ليس و من علّته ان يكون
( 1 ) . شا : ( نيز ) را ندارد . ( 2 ) . شا : ( گرچه . . . اهل خرد ) را ندارد . ( 3 ) . شا : ( روز . . . رميت ) را ندارد .