شرح گلشن راز ( فارسى ) — الصفحة ٥٥٤
ظلمت زمان و مكان
قوله :
فلك سرگشته از وى در تكاپوى « 1 »
چنان‌كه حكماء ثابت نموده‌اند كه چون حركت افلاك طبيعى و قمرى نيست ، بل ارادى است ، لهذا غايت حركت آنها عشق به « 2 » او - تعالى - و تشبّه به معشوق حقيقى است . كما قيل « 3 » :
« صوفيان كبودپوش همه « 4 » * از غم دوست در خروش همه »
كلام « 5 » ايشان اوّلا مشعر بر اين است « 6 » كه افلاك متحرك‌اند با معدودى از نجوم . و ثانيا بر « 7 » آنكه حركات آنها از روى شعور است . به خلاف عقيده‌ى اهل فرنگ « 8 » كه مخالف با كتاب و برهان است . كما فى الحديث :
« افلك دوران السّماء » ، و فى القرآن : « الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ بِحُسْبانٍ » ، و : « كُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ » ، اى يجريان فى افلاكها به حساب كلا يجاوزانه الى اقصى منازلها فيقطع الشّمس جميع البروج الاثنى عشر فى ثلاثة مائة و خمس و ستّين يوما و رجع القمر فى ثمانية و عشرين يوما و عليها الايّام و اللّيالى و الشّهور و الاعوام . و در حديث بر مدّعى علم نجوم ، قال على - عليه السّلام له - « كيف دوران الفلك عندكم » ؟ قال : « فاخذت القلنسوة من رأسى فادرتها » . فقال ( ع ) : « ان كان الامر كما تقولون فما بال بنات النّعش و الجدى و الفرقدين يدورون من الدّهر يوما » . چه ، حسّ با مراعات رصد وفاى به ديدن حركات آنها ندارد .
( 1 ) . شا : تكاپو ( 2 ) . پا : ( به ) را ندارد . ( 3 ) . شا : ع ( 4 ) . شا : ( صوفيان . . . همه ) را ندارد . ( 5 ) . دا : قول ( 6 ) . پا : آن ( 7 ) . پا : ( بر ) را ندارد . ( 8 ) . پا : نصارى