شرح گلشن راز ( فارسى ) — الصفحة ٥٣٦

عالم و آدم و بت‌پرستى

« زلف آشفته‌ى او موجب جمعيّت ماست * چون چنين است پس آشفته ترش بايد كرد »

قوله :

وجود هريكى چون واحد آمد * به وحدانيّت حق شاهد آمد

معنى آن است كه هر موجودى كه در اين عالم است ، دار او مظهر صفت « لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ » حقّ است . چه ، مىبينى كه اگر فرضا يك فرد از افراد غير متناهى انسان را اخذ نمايى ، و در كلّ عالم جستجو كنى مدّت عمر ، كه شايد شخصى پيدا نمايى متماثل با همان شخص ، مأخوذ در جميع عوارضات و حالات از شكل و مقدار و صورت و احوال و اخلاق ، نخواهى يافت . چه ، اگر در صورت متماثل باشند ، در معنى مختلف خواهند بود ، و من جميع الوجوه متشابه نخواهند بود . پس وجود هر فردى چون واحد است ، با آنكه از جهت او ظهورات و اطوار كثيره‌اى « 1 » است از رضاعت و صباوت « 2 » و شبابت و شيخوخت « 3 » و كهولت ، لهذا دلالت مىنمايد بر وحدانيّت حقّ - جلّ جلاله - كه با آنكه از جهت او شئونات كثيره‌اى است ، به مقتضاى : « كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ » ، ذات « 4 » واحد است .

« هر لحظه به شكلى بت « 5 » عيّار برآمد »

و معيّت نفس ناطقه‌ى انسانى - كه هيكل توحيد است - با قواى مدركه و محرّكه ، آيه‌ى معيّت قيّوميّت حق - سبحانه و تعالى - است به اشيا ، كه در همه‌ى اشيا « 6 » جارى است و از همه عارى است .

( 1 ) . پا : كثيره ( 2 ) . پا : صبابت ( 3 ) . پا : شيخوخيّت ( 4 ) . شا : ( ذات ) را ندارد . ( 5 ) . پا : شكل آن بت ( 6 ) . پا : ( اشياء ) را ندارد .