شرح گلشن راز ( فارسى ) — الصفحة ٥١٨

[ قيامت كبرى و صغرى : ]

حيوان ، سما و سمك ، فانى مىشوند و باقى مىماند وجه ربّى كه عبارت از وجود منبسط باشد ، كه سرايت بر كلّ ماهيّات « 1 » نموده و مشار اليه در آيه‌ى شريفه واقع شده : « فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ » . و اين صفت آن وجه باقى است كه ذو الجلال است ، اعنى داراى صفات جلاليّهء حق است .

و الاكرام است ، يعنى مستجمع صفات جماليّهء حقّ است از قبيل علم و قدرت و اراده و تجمّل و بهاء ؛ چه ، تكرّم حقّ به اين صفات است . كما قال اللّه تعالى : « تَبارَكَ اسْمُ رَبِّكَ ذِي الْجَلالِ وَ الْإِكْرامِ » .

لفى خلق جديد هم عيان كرد

يعنى باز قرآن است كه عيان نمود اين مطلب را : « أَ فَعَيِينا بِالْخَلْقِ الْأَوَّلِ بَلْ هُمْ فِي لَبْسٍ مِنْ خَلْقٍ جَدِيدٍ » . از اين دو آيه كه در دو فرد كلام خودشان از قرآن اقتباس فرموده‌اند ، فهميده مىشود مطلب محو و اثبات كه فانى مىنمايد جميع صورى كه در موادّ است ، و ثبت مىنمايد صورى كه در مشيّت‌اش قرار گرفته است : « يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتابِ » .

قوله :

هميشه خلق در خلق جديد است * اگر چه مدّت عمرش مديد است

مىفرمايد كه مثال به عدم رفتن عالم و موجود شدنش در همان آن - بلكه آنجا آن راه ندارد - نمونه‌اش را ملاحظه نما در نفس خودت كه چنين گمان مىكنى كه ثابتى ، و حال آنكه بنا بر حركت جوهرى - كه حكماء ثابت نموده‌اند - متّصل به عدم روى و متصل به « 2 » وجود آيى . كما قيل :

« دم به دم از غيب نونو مىرسد * از جهان تن برون شو مىرسد »

( 1 ) . پا : تعيّنات ( 2 ) . پا : تعيّنات