شرح گلشن راز ( فارسى ) — الصفحة ٤٥٨

[ وجود زبان : ]

ناچار است معلّم از ايراد مثال جزئى محسوس از براى امر كلّى معقول ، به‌واسطه‌ى آنكه اكثر افهام متعلّمين قاصرند از فهم ماهيّات عقليّه ، مگر تشبيه شود به صورت محسوسه . چون كسى كه نمىشناسد حقيقت علم را ، به او مىگويند [ علم ] مثل لبن « 1 » است كه تغذّى مىنمايد به او روح ناقص ، و مىگردد كامل چون طفل ناقص كه به غذاى لبن مىشود كامل ؛ و در آنكه علم أتمّ اوّلى است بدون قشر ، چون لبن كه لا قشر له ؛ و تمثّل القرآن بالحبل المتين ، و الشرع بالقيد . اين است « 2 » كه اكثر معانى حقيقت قرآن در كسوت امثال ضربت للنّاس [ است ] كما قال تعالى : « وَ تِلْكَ الْأَمْثالُ نَضْرِبُها لِلنَّاسِ وَ ما يَعْقِلُها إِلَّا الْعالِمُونَ » ، اى ظواهرها حكاية عن حقائقها المعروفة عند ذوى الابصار ؛ چه ، مثال عبارت است از اداى معنى در صورتى كه اگر نظر شود به معنى ، يا بى او را محكم ، و اگر ملاحظه‌ى صورت شود فقط ، متشابه است . امّا اين كه معروض شد كه اكثر ما فى القرآن ضرب الامثال است ، به‌واسطه‌ى اين [ است ] كه دنيا از عالم ملك و شهادت است ، و آخرت از عالم غيب و ملكوت ؛ و گذشت كه نيست صورتى در اين عالم الّا و لها حقيقة فى الآخرة و ما من معنى حقيقىّ فى الآخرة الّا و لها مثال و صورة فى الدّنيا ؛ زيرا كه عوالم متطابقه است ، تطابق روح و جسد . و شرح احوال آخرت از براى كسى كه در دنياست ، ممكن نيست ، الّا بمثال ؛ لذلك قرآن مشحون است به ذكر الامثال . كما قال - تعالى : « فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ » ؛ و : « مثله كَمَثَلِ الْحِمارِ » ؛ و : « ضَرَبَ لَكُمْ مَثَلًا مِنْ أَنْفُسِكُمْ » ، الى غير ذلك . از باب آنكه عالم ملك [ رويا و ] نوم است به [ نسبت و ] اضافه‌ى به عالم ملكوت . پس موجودات در دنيا امثله‌اند لما فى الآخرة ، چنان‌كه ديدنىهاى در نوم امثله‌اند لما كان فى هذه الدّنيا . بالجمله آنچه خواهد

( 1 ) . دا : اين ( 2 ) . شا ، دا : ( اين است ) را ندارد .