شرح گلشن راز ( فارسى ) — الصفحة ٤٣٢

مبدأ و حقيقت آن

حسنت ، و لا تخف سوئها ياتى به القدر و سالمتك اللّيالى و « 1 » اغتررت بها و عند صفو اللّيالى يحدث الكدر » . منظور آنكه انسان اگر در افعالش فاعل مستقلّ و تمام به اختيار او باشد ، هرگز بالذّات راضى و مايل به غم و اندوه خود نيست ، [ پس غم و اندوه ] چرا بدون رضا و اختيار بر او مىرسد ؟ پس از جانب ديگرى مقرّر شده كه برسد . كما قال تعالى « 2 » : « قُلْ لَنْ يُصِيبَنا إِلَّا ما كَتَبَ اللَّهُ لَنا » . و لذا قال امير المؤمنين ( ع ) :

« و إن تكن الارزاق قسما مقدّرا * فقلّة حرص المرء فى الكسب اجمل »

چه : « المقدّر كائن و الكائن ثابت » .

مبدأ و حقيقت آن

مبدأ و حقيقت آن

مراتب باقى و « 3 » اهل مراتب * به زير امر حقّ ، و اللّه غالب

مراتب وجود از مرتبه‌ى واحديّت و جبروت و ملكوت و لاهوت و ناسوت باقى [ هستند ] ، چه : « لَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا » . امّا اهل مراتب ، اعنى موجودات خاصّه‌ى مقيّده و ماهيّات ، در هر مرتبه‌اى ؛ چه ، هر مرتبه ، ماهيّتى درخور خود دارد كه مرتبه‌ى واحديّت چون مرتبه‌ى اسماء و صفات است ، ماهيّت در آنجا همان مفاهيم اسماء و صفات است . و ماهيّت مرتبه‌ى جبروت جوهر مجرّد من المادّة « 4 » ذاتا و فعلا ، و قس عليه باقى مراتب را . پس اهل مراتب ، يعنى ماهيّت ، در هر مرتبه‌اى ، در تحت امر تكوينى حقّ است ؛ چه ، مراد از امرى كه خدا مىفرمايد : « وَ ما أَمْرُنا إِلَّا

( 1 ) . پا : و ( 2 ) . شا : تع ( 3 ) . پا : و ( 4 ) . شا : المادّة