شرح گلشن راز ( فارسى ) — الصفحة ٣٩٤

[ عرض و جوهر : ]

از اعراض ، و فهميدى كه اعراض بذاته غير مستقل‌اند « 1 » و هيچ تحقّق و ما بحذائى به‌جز اسم در خارج ندارد ، پس ايمان و ايقان بياور به‌وجود جمعى حقّ كه او موجود فى ذاته است ، و احاطه‌ى او به اين اسامى بىمسمّاى « 2 » عالم ، از قبيل احاطه‌ى نور شمس است در روز به انوار كواكب ؛ « أَلا إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطٌ » . به زبان واقعى از روى ايمان يقينى بگوى :

جز از حق نيست ديگر هستى الحق * هو الحق گوى گر خواهى انا الحق

پس آنچه محقّق و موجود است بالحقيقه - نه مجاز - ظهور ذات است در كثرات موهومى ، كه به اعتبارى مفاهيم اسماء و صفات متعدّدى الهى « 3 » باشد ، يا لوازم اسماء و صفات ، اعنى اعيان ثابته‌ى لازمه « 4 » به لزوم مفهومى غير متأخّره در وجود . كما فى القرآن « 5 » : « كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَ لَهُ الْحَمْدُ » . و بقاى وجه اللّه بقاى ذو وجه « 6 » است ؛ چه ، از صقع ربوبيّت است ، كما فى بعض فقرات دعاء تعقيب الصّلاة : « كلّ معبود ممّا دون عرشك الى قرار ارضك السّابعة السّفلى باطل مضمحلّ ما خلا وجهك الكريم فانّه أعرف و أكرم و أجلّ و أعظم من أن يصف الواصفون كنه جلاله او تهتدى القلوب الى كنه عظمته » ، الى آخره .

( 1 ) . شا : اسم بىمسما است ( 2 ) . شا : مسمّى ( 3 ) . پا : الهيد ( 4 ) . پا : لزوم ( 5 ) . فى الوجود كما فى الدعاء ( 6 ) . پا : ذى وجه