شرح گلشن راز ( فارسى ) — الصفحة ٢٩٢

بيان حقيقت من :

مادّى محض - كه اين عالم طبع باشد . و صور عالم برزخ چون مجرّد از مادّه‌اند ، لهذا شباهت فىالجمله به عقول دارند كه آنها هم مجرّد از مادّه‌اند . و از باب آنكه مخلوط به صورت‌اند به موجودات اين عالم طبع « 1 » شباهت دارند ؛ چه ، موجودات در اين عالم ، گرفتار ، هم به صورت و هم به مادّه و مقدارند . و بدانكه از عالم مثال به اسماء مختلفه تعبير مىنمايند از قبيل برزخ ؛ كما فى القرآن : « بَيْنَهُما بَرْزَخٌ لا يَبْغِيانِ » . و ايضا قال [ الله ] تعالى : « وَ « 2 » مِنْ وَرائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ » . و عالم مثال چنان‌كه جامى سامى [ گفته ] است « 3 » :

« موج ديگر زد ، پديد آمد از آن * برزخ جامع ميان جسم و جان

پيش آن كز زمره‌ى اهل حق است * نام اين برزخ ، مثال مطلق است »

و خيال مطلق ناميده‌اند تشبيها به خيال مقيّدى كه خيال انسان باشد . و شهادت مطلقه ناميده‌اند ، كما ايضا فى القرآن : « قُلْ إِنَّ الْمَوْتَ الَّذِي تَفِرُّونَ مِنْهُ فَإِنَّهُ مُلاقِيكُمْ ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلى عالِمِ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ » الى آخره ، و غير ذلك . و دليل بر وجود اين « 4 » عالم برزخ نيكودليلى است قول شيخ اشراقى - قدس سرّه « 5 » - كه ناظر بر آن دليل را شك در اثبات وجود « 6 » آن عالم نمىماند . اين است كه مىفرمايد : « 7 » « و ما نشاهد من تلك الصّور ما « 8 » فى

( 1 ) . شا : ( طبع ) را ندارد . ( 2 ) . شا : ( و ) را ندارد . ( 3 ) . شا : كما قيل ( 4 ) . شا : آن ( 5 ) . پا : اشراق قده ( 6 ) . پا : ( اثبات ) را ندارد . شا : ( وجود ) را ندارد . ( 7 ) . شا : مىگويد ( 8 ) . شا : ( ما ) را ندارد .