شرح گلشن راز ( فارسى ) — الصفحة ٢٥٤

بيان صور نوعيّه :

و قول ايشان : « پى ابقاى جنس و نزع اشخاص » اشاره به همين قوّه‌ى مولده است .

همه بر حكم داور كرده اقرار

حتى جمادات ؛ چنان‌كه ريزه‌هاى سنگ در دست ابو جهل اقرار و اعتراف بر وحدانيّت حقّ و بر پيغمبريّت محمّد بن عبد اللّه نمودند . قوله تعالى : « وَ لِلَّهِ يَسْجُدُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ طَوْعاً وَ كَرْهاً » . الكلّ منقاد له « 1 » ، كما فى شهادت اجزاى ابدان الميّت لأعمال « 2 » صاحبه « 3 » يوم القيامة :

« قالُوا شَهِدْتُمْ عَلَيْنا . قالُوا أَنْطَقَنَا اللَّهُ الَّذِي أَنْطَقَ كُلَّ شَيْءٍ » .

مر او را گشته روز و شب طلبكار

چه پيش مفهوم گرديد كه تمام اشيا متحرك‌اند به حركت كيفى ؛ يعنى در آنكه از كيفيّت نقص به كمال برسند ، و لا بد حركت همچنان‌كه مبدا و ابتداء مىخواهد ، همچنين منتها هم مىخواهد ، و نيست منتهاى كامل تام « 4 » حقيقى مگر حقّ ، و بازگشت تمام به اوست : « أَلا إِلَى اللَّهِ تَصِيرُ الْأُمُورُ » ؛ و :

« لِلَّهِ مِيراثُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ » ؛ و آيه‌ى « 5 » ديگر : « لَقَدْ جِئْتُمُونا فُرادى كَما خَلَقْناكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ » .

معنى دو شعر تا قولش « در آخر . . . » ، حاجت به ذكر ندارند ، [ و معناى آن ابيات ] واضح است « 6 » .

قوله :

در آخر گشت پيدا نفس آدم * طفيل ذات او شد هر دوعالم

( 1 ) . شا : ( قوله . . . منقاد له ) را ندارد . ( 2 ) . شا : ( لأعمال ) را ندارد . ( 3 ) . شا : لصاحبه ( 4 ) . پا : ( تام ) را ندارد . ( 5 ) . شا : جايى ( 6 ) . شا : ( معنى . . . است ) را ندارد .