شرح گلشن راز ( فارسى ) — الصفحة ١٦٥
[ وحدت در كثرت : ]
محروم و مأيوس از عالم ملكوت وسيع اعلى « 1 » شده . و جزئيّت اين عالم بسته به آن عالم مشخص و بديهى است ، بلكه قدر محسوس ندارد ؛ چه ، نسبت قطره به دريا ، و يا آنكه اضافه‌ى حلقه به صحراست . مطابق همين مطلب است قول مرحوم صدر الحكماء هادى المضلّين [ سبزوارى ] :
« تو سيمرغ همايونى كه عالم زير پر دارى * چسان با اين شكوه و فر گزيدى كنج گلخن‌ها « 2 »
برون آى از حجاب تن ، بپر بر ساحت گلشن * كنى تا چند از روزن نظر بر طرف گلشن‌ها »
و مشغول بودن انسان به لذايذ دنيا « 3 » و جلوه‌ى آنها در نظرش ، مثل بودن جنين است در رحم مادر مشغول و مشعوف بودن به خون و كثافت كه غذاى اوست ؛ از باب آنكه چنان‌كه در رحم مبتلا به ظلمات ثلاثه‌ى بطن و مشيمه و شبكه بوده « 4 » ، كما فى القرآن : « يَخْلُقُكُمْ فِي بُطُونِ أُمَّهاتِكُمْ خَلْقاً مِنْ بَعْدِ خَلْقٍ فِي ظُلُماتٍ ثَلاثٍ » ، و همچنين الحال هم در بطن امّهات اربعه مبتلا به سه ظلمت‌اند از ظلمت زمان و مكان و ماده ؛ فى آية كريمة :
« ظُلُماتٌ بَعْضُها فَوْقَ بَعْضٍ » . و از دو پستان مادر كه نبات و حيوان باشد « 5 » اشرف اولاد فلك كه انسان است ، تغذّى مىنمايد ، « حَتَّى إِذا بَلَغَ أَشُدَّهُ » . و من باب هذه « 6 » المناسبة ، قال تعالى : « و جعلنا الارض مهادا » .
« چون گشت راهرو فكند مهد يك طرف »
( 1 ) . شا : اعلا ( 2 ) . شا : ( تو . . . گلخن‌ها ) را ندارد . ( 3 ) . شا : دنيويه ( 4 ) . شا : بود ( 5 ) . پا : باشند ( 6 ) . پا : هذا