مرآت الافراد ( فارسى ) — الصفحة ٢٩٥

بخش اول تعليقات و توضيحات .

( 118 ) شيخ اوحدى : دقيقا مشخص نشد كه منظور پيرجمالى آيا ابو حامد اوحد الدين احمد معروف به اوحد كرمانى ( متوفى به سال 635 هجرى قمرى ) است و يا ركن الدين اوحدى مراغه‌اى متخلص به اوحدى ( 670 - 738 هجرى قمرى ) . ولى آنچه از تحقيقات خود در اين زمينه نتيجه گرفتم ظاهرا بايد منظور نظر پيرجمالى اوحدى مراغه‌اى ( يا اصفهانى ) باشد .

( 119 ) مأخذ اين دو بيت را در ديوان اوحدى كه به چاپ رسيده است نتوانستم بيابم . اين كتاب شامل ديوان ، منطق العشاق و جام جم مىباشد .

( 120 ) عطار : شهرت و تخلص شيخ فريد الدين ابو حامد محمد بن ابو بكر ابراهيم نيشابورى معروف به شيخ عطار ، در حدود 540 - 618 هجرى قمرى ، نويسنده و شاعر صوفى مشرب ايرانى ، و از پيشروان جلال الدين مولوى در نظم مثنوى عرفانى . در كدكن ، از آباديهاى قديم نيشابور كه اكنون از دهات تربيت حيدريه است متولد شد ، و سپس به نيشابور رفت . براى اطلاع بيشتر ر . ك . مقدمهء تذكرة الاولياء ، ص 10 - 2 ، و رياض العارفين ، ص 186 - 172 ، و جستجو در تصوف ، ص 281 - 256 . و نفحات الانس ، ص 600 - 599 .

( 121 ) منطق الطير ، ص 232 - 229 .

( 122 ) در منطق الطير ، ص 64 ، چنين آمده است :

گفت چون اسكندر آن صاحب قبول * خواستى جايى فرستادن رسول ،

چون رسول آخر خود آن شاه جهان * جامه پوشيدى و خود رفتى نهان .

پس بگفتى آنچ كس نشنوده است ، * گفتى اسكندر چنين فرموده است .

در همه عالم نمىدانست كس * كين رسول اسكندر است آنجا و بس .

هيچ كس چون چشم اسكندر نداشت ، * گرچه گفت اسكندر و باور نداشت .

( 123 ) حديث نبوى . ر . ك . بستان السياحة ، ص 272 و ص 133 . المنهج القوى ، ج 2 ، ص 580 ، و كشف الخفاء ، ج 2 ، ص 362 . صورت كامل آن : « قد كل اللسان أى من عرف اللّه كل لسانه » در مثنوى كلاله خاور ، دفتر پنجم ، ص 328 :

آنكه كف را ديد سرگويان بود * وانكه دريا ديد او حيران بود .

ايضا ، دفتر دوم ، ص 124 :

لفظ در معنى هميشه نارسان * زان پيغمبر گفت قد كلّ اللسان .

ايضا ، دفتر پنجم ، ص 316 :

هركه را اسرار حق آموختند * مُهر كردند و دهانش دوختند .

( 124 ) حديث نبوى . ر . ك . جامع الصغير ، ج 2 ، ص 37 ، و شرح تعرف ، ج 2 ، ص 77 . در جامع الصغير ، ج 2 ، ص 64 ، و در شهاب الاخبار ، باب اول ، و در كشف الخفاء ، ج 1 ، ص 548 ، به جاى « من سعد فى بطن امه » ، « من وعظ بغيره » . در كشف الخفاء ، ج 2 ، ص 16 ، تنها « الشقى من شقى فى بطن امه » ضبط شده است . در سفينة البحار ، ص 732 ، « الشقى من شقى فى بطن امّه و السعيد من سعد فى فى بطن امّه فقال الشقى من علم اللّه و هو فى بطن امّه انّه » .

( 125 ) حديث نبوى . ر . ك . شهاب الاخبار ، ص 72 « جف القلم بالشقى و السعيد » . المعجم حديث ، ج 1 ، ص 350 و مسند ، ج 1 ، ص 74 ، « جف القلم على علم اللّه » . در كنوز الحقائق ، ص 55 و مسند ، ج 1 ، ص 307 و ج 2 ، ص 197 ، و كشف الخفاء ، ج 1 ، ص 398 ، « جف القلم بما هو كائن » . و مثنوى كلاله