شذرات المعارف ( فارسى ) — الصفحة ١٧٣

نكات

دهم ، معاملات اخرويه حق است با آنها تا به حدى كه مىفرمايد : « فَلا تَعْلَمُ نَفْسٌ ما أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ » ، چنانچه گذشت . « 1 »

30 . معرفه : اما شكر خلق نسبت به خالق ؛ پس در آيات و روايات ، فوائد بسيار بيان شده ، قال اللّه تعالى : « ما يَفْعَلُ اللَّهُ بِعَذابِكُمْ إِنْ شَكَرْتُمْ وَ آمَنْتُمْ » يعنى خداوند عذاب نمىفرمايد شما را كه شكر كرده و ايمان آورديد ؛ بلكه موجب زيادتى نعم است ( لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ ) باعث جزاء است در آخرت ؛ كما قال اللّه تعالى : « وَ سَنَجْزِي الشَّاكِرِينَ » بلكه از آيات معلوم مىشود كه عبادت ابدى است ؛ چنانچه فاتحه و خاتمه كلام اهل بهشت است كه مىگويد : « وَ قالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي صَدَقَنا وَعْدَهُ وَ آخِرُ دَعْواهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ » « 2 »

سبب خشنودى خدا شده است . در چنين مرحله‌اى خداوند علاوه بر مباهات ، بندگى او را به آسمانيان اعلام مىكند . ( 1 ) . دهمين عنايت پروردگار ، در آخرت شامل حال آنان مىشود كه در اين‌باره هرچند در گذشته به تفصيل مطالبى بيان شد ، اينك مىفرمايد كسى نمىداند كه خداوند چه چيز را كه باعث چشم‌روشنى آنان است ، براى آنها در نظر گرفته و در نزد خويش نگه داشته است . ( 2 ) . سومين نوع شكر ، شكر خلق از خالق است كه شرح تفصيلى آن در بخش‌هاى ديگر معارف ذكر خواهد شد ؛ ولى به نحو اجمال آنچه از آيات و روايات گوناگون در اين‌باره رسيده است گوياى آن است كه فوايدى بر آن بار مىشود كه از جمله آن اين است كه خداوند تعالى بندگان شكرگزار و با ايمان را از عذاب خويش معاف مىدارد و آنان را معذب نمىسازد ؛ همچنين نعمت‌هاى خود را بر آنان بيش از پيش ارزانى مىدارد ؛ چنان‌كه گفته‌اند : « شكر نعمت ، نعمتت افزون كند » و نيز پاداش آخرت را درباره آنان منظور مىفرمايد . ديگر آنكه شيوه شاكران به صورت ملكه عبادت ابدى آنان مىشود كه هنگام ورود به بهشت ، سخن آغازين آنان اين خواهد بود : الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي صَدَقَنا وَعْدَهُ ( زمر ( 39 ) : 74 ) آخرين سخن آنان نيز جمله مبارك « الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ » * است . اينك پيش از بيان اركان آن ، اشاره‌اى به گذشته مىكنيم و آن اين است كه گفتيم شكر ، ثناى كامل و ستايش از مقام منعم است و از آنجا كه بر هر نعمتى شكرى لازم است ، سعدى مىفرمايد :