شذرات المعارف ( فارسى ) — الصفحة ١٠٩

الشذرة الثالثة [ حقوق المسلم على اخيه ثلاثون حقا ]

7 . معرفه : ولى صحت عمل واقعا و ظاهرا لازم ندارد كه ظهور در ملكوت روح نمايد ، مانند غالب مصلين ؛ حيث قال اللّه تعالى فى حقهم : « وَ إِنَّها لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخاشِعِينَ » و خاشعين ، صاحبان ملكه عبوديتند و بر

عمل در شريعت جدا از ظهور آن در ملكوت عليا نيست و همان گونه كه پيش از اين بيان شد ، به صورتى ظاهر مىشود كه از لذت‌هاى اخروى به شمار مىآيد . بنابراين اعمال صحيح از جلوه ملكوتى جدا نيست ؛ چنان‌كه خداوند تعالى مىفرمايد : فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ ( زلزله ( 99 ) : 7 ) پس هركس هم‌وزن ذره‌اى كار خير انجام دهد آن را مىبيند . هر عمل خيرى هرچند كوچك باشد ، در آنجا ديده مىشود و بنده مطيع عمل نيكش را كه مطابق خواسته الهى است ، در ملكوت عالم مشاهده مىكند و آنچه انجام داده است ، در برابرش حاضر مىيابد : . . . وَ وَجَدُوا ما عَمِلُوا حاضِراً . . . ( كهف : ( 18 ) : 49 ) . . . و همه اعمال خود را حاضر مىبينند . . . . اما چنانچه اين عمل عبادى كه به ظاهر شرع طبق موازين شرعى انجام شده ، با واقع فرمان الهى مطابق نباشد ، از آن جهت كه آنچه به آن امر شده واقعى نبوده است ، در ملكوت ظهورى ندارد ؛ يعنى متناسب با آن ، صورت ملكوتى وجود ندارد ؛ ولى از آن نظر كه به نيت اطاعت و بندگى انجام گرفته و حجت وى ظاهر شرع بوده است ، بنابراين عمل او حاكى از تسليم در برابر مولا است كه خود جايگاهى جداگانه دارد و با چهره‌اى لذت‌بخش متجلى مىشود ؛ چنان‌كه گفته‌اند : . . . نيّة المؤمن خير من عمله . . . ( كافى : كلينى ، ج 2 ، ص 84 ، ح 2 ) . . . نيت مؤمن برتر از عمل او است . . . برخى تصور كرده‌اند كه معناى روايت اين است كه نيت مؤمن از عمل كافر بهتر است ، ولى بيان بالا كه نيت مؤمن را از عمل او برتر شمرده با ظرافتى همراه است و مقصود از روايت را به‌گونه‌اى دلپذير تعبير فرموده است ؛ زيرا مقام تسليم و انقياد را با هيچ عملى از رفتار نمىتوان مقايسه كرد ؛ ازاين‌رو تعبير از نيت مؤمن كه حاكى از انقياد و تسليم است ، از عملى كه با واقعيت مطابقت ندارد ، ولى از ظاهر شرع تبعيت شده ، بهتر است ، تعبيرى حكيمانه است ، و روح انقياد مؤمن مورد عنايت واقع مىشود و بابت آن با چهره‌اى لذت‌بخش روبه‌رو خواهد شد .