شش رساله كهن پزشكى ( فارسى ) — الصفحة ١٦
مقدّمهء مصحّح
كه به تازى و فارسى كرده‌اند ، به هر دو نوع مشتمل است ؛ امّا بازجستن حفظ صحّت [ و ] « 1 » مفرد كردن آن كتب بر هركس دشوار بود . نديده‌ايم كه در حفظ مفرد تصنيفى پارسى كرده باشند كه لايق مجلس بزرگان باشد و از آن فايده گرفته باشند . به حكم اين معنى استخارت كرديم به حقّ سبحانه و تعالى ، و از جهت بارگاه خداوندگار تصنيفى در مجرّد حفظ صحّت ، مشتمل بر نصوص بقراط و فصوص جالينوس و نكته‌ها كه حكما در اين باب گفته‌اند . نام آن صلاح الصّحاح في حفظ الصّحّه نهادم و از حقّ تعالى درخواست آمد كه اين مجموع را به سبب دوام صحّت خداوندان گرداند ؛ « 2 » « إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ » . *
اساس اين مجموع بر چهار مقالت نهاد :
مقالت اوّل : در حفظ صحّت بر وجه كلّى ، و آن سه فصل است :
فصل اوّل : در وصاياى كلمات حكما و آنچه در باب حفظ صحّت گفته‌اند .
فصل دوم : در اصلاح « 3 » امور غير طبيعى كه آن را طبيبان ضرورى خوانند و آن هواست كه گرد مردم درآمده است و مأكول و مشروب و حركت و سكون از استفراغ و استخفاف و خواب و بيدارى ، و اعراض نفسانى چون شادى و غم و امن و ترس .
فصل سيوم : در حفظ صحّت به حسب سنّ انسان ، « 4 » تدبير طفلان و جوانان و كهول و مشايخ باشد .
( 1 ) - به قياس افزوده شد . ( 2 ) - احتمالا مقصود ، ملك ارسلان سلجوقى يا ملك دينار غز باشد كه هر دو از ممدوحان افضل بودند . ( 3 ) - نسخه : اصطلاح ؛ به قياس اصلاح شد . ( 4 ) - نسخه : آشيان ؛ به قياس اصلاح شد .