شرح فصوص الحكم ( تحقيق حسن حسن زاده آملى ) ( فارسى ) — الصفحة ٩٠٣

[ 21 ] [ فص حكمة مالكيّة فى كلمة زكرياويّة ]

خلع نعلين كه از أكابر اهل طريق است گفت : هر اسمى را از اسماى الهى چون تقديم كنى در ذكر مىشايد كه منعوت به جميع اسماء سازى از آنكه او دليل ذات است و ذات منعوته به جميع اسما و صفات .

ثمّ إنّ الرّحمة تنال على طريقين ، طريق الوجوب ، و هو قوله تعالى فَسَأَكْتُبُها لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ و ما قيّدهم به من الصّفات العلميّة و العمليّة .

يعنى نيل رحمت به دو طريق است : يكى طريق وجوب است يعنى وصول رحمت و ادراك آن بر طريقى است كه حقّ تعالى بر نفس خود ايجاب كرده است چنان كه مستفاد مىشود از قول او سبحانه و تعالى كه فَسَأَكْتُبُها لِلَّذِينَ الآية يعنى ما بر نفس خود نوشته و ايجاب كرده‌ايم رحمت را از براى كسانى كه تقوى مىورزند و زكات مىدهند . پس اين رحمت در مقابلهء آن طاعات و عبادات است كه حقّ سبحانه و تعالى بر بندگان خود آن را تكليف كرده است از علم و عمل . پس ظاهرا اگرچه بنده به حسب عمل خود ايجاب رحمت مىكند بر حق اما در حقيقت اين ايجاب بر طريق فضل و منّت است از حقّ بر عبادش .

و الطّريق الآخر الّذى تنال به هذه الرّحمة طريق الامتنان الإلهىّ الّذى لا يقترن به عمل و هو قوله وَ رَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ و منه قيل لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَ ما تَأَخَّرَ . و منها قوله

« اعمل ما شئت فقد غفرت لك »

فاعلم ذلك .

و طريق ديگر كه سعادت نيل رحمت بدان ميسّر مىشود طريق امتنان الهى است كه آن مقترن به عمل نيست ؛ و اين « رحمت امتنانيّه » گاهى عامّه باشد چون رحمت ذاتيّهء شامله مر جميع عباد را كقوله وَ رَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ ؛ و گاهى خاصّه باشد كما قيل لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَ ما تَأَخَّرَ در حق نبى ما صلى اللّه عليه و سلم ، و بعضى عباد خود را نيز گفت

« اعمل ما شئت فقد غفرت لك »

. و حضرت الهى است رحيم منّان و از او است رحمت و احسان . پس فضل و رحمت رب الارباب را درياب و بدانكه همه رحمت او مبتنى نيست بر اسباب ، و در مخاطبهء او بگوى بيت :