شرح فصوص الحكم ( تحقيق حسن حسن زاده آملى ) ( فارسى ) — الصفحة ٨٥٤

[ 19 ] [ فصّ حكمة غيبيّة فى كلمة أيّوبيّة ]

كه از آن مقام تعدّى نمىكند كما قال تعالى وَ ما مِنَّا إِلَّا لَهُ مَقامٌ مَعْلُومٌ پس انسان است كه ظاهر است در سماء و ظاهر است [ در زمين ] چنان كه اصلش را انسان بر صورت اوست صفت اين است كه هُوَ الَّذِي فِي السَّماءِ إِلهٌ وَ فِي الْأَرْضِ إِلهٌ .

و باقى جهات نيز همچنين . چنانچه مقرر شده است كه حقيقت انسانيّه است كه ظاهر شده است در جميع صور عالم . آرى بيت :

عالم همه در تست و ليكن از جهل * پنداشته‌اى تو خويش را در عالم

و لا مطعم إلّا اللّه ، و قد قال فى حقّ طائفة وَ لَوْ أَنَّهُمْ أَقامُوا التَّوْراةَ وَ الْإِنْجِيلَ ثمّ نكّر و عمّم فقال وَ ما أُنْزِلَ إِلَيْهِمْ مِنْ رَبِّهِمْ فدخل فى قوله وَ ما أُنْزِلَ إِلَيْهِمْ مِنْ رَبِّهِمْ كلّ حكم منزل على لسان رسول أو ملهم ، لَأَكَلُوا مِنْ فَوْقِهِمْ و هو المطعم من الفوقية الّتى نسبت إليه ، وَ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِهِمْ و هو المطعم من التّحتيّة الّتى نسبها إلى نفسه على لسان رسوله المترجم عنه صلّى اللّه عليه و سلّم .

چون فرمود كه نسبت فوقيّت به سوى حقّ سبحانه و تعالى برابر است ؛ خواست كه بيان كند كه تا روشن شود كه حقّ تعالى است كه تربيت عباد مىكند از فوق و از تحت ، « 1 » و مطعم به حكم وَ هُوَ يُطْعِمُ وَ لا يُطْعَمُ غير او نيست . و توضيح اين سخن مىكند كه حقّ تعالى در حقّ قوم موسى و عيسى فرمود كه اگر ايشان به اقامت احكام تورات و انجيل قيام نمايند و اذعان كنند به آنچه از حقّ نازل شده است از كتب الهيّه بر لسان هر رسولى يا بر قلوب عباد حقّ بر طريق الهام ، هرآينه بخورند رزق معنوى از علوم و معارف و حكم از فوق خويش ، يعنى از پروردگار خويش كه اطعام مىكند و پرورش مىدهد ايشان را از جهت فوقيّت ؛ و نيز بخورند از تحت ارجل خويش موايد وجدانيات و بچشند ذوق تجلّيات و دريابند حالات ذوقيّه و واردات الهيّه را كه حاصل نمىشود جز به سلوك به ارجل ؛ و مطعم و مربّى از جهت تحتيّت هم حقّ است ، چنان كه حضرت رسالت

( 1 ) - در يك جمله پنج بار « كه » .