شرح فصوص الحكم ( تحقيق حسن حسن زاده آملى ) ( فارسى ) — الصفحة ٧٤٦

[ 15 ] [ فصّ حكمة نبويّة فى كلمة عيسويّة ]

و أدبا ، و أخّرهم فى جانب الحقّ عن الحقّ فى قوله الرَّقِيبَ عَلَيْهِمْ لما يستحقّه الرّب من التّقدّم ( التقديم - خ ) بالرّتبة .

يعنى عيسى عليه السلام تقديم كرد ضمير قوم را بر اسم شهيد كه عبارتست از نفس او و گفت : عَلَيْهِمْ شَهِيداً * و تأخير كرد ضمير ايشان را از اسم رقيب كه عبارت است از حق و گفت كُنْتَ أَنْتَ الرَّقِيبَ عَلَيْهِمْ از براى استحقاق ربّ تقديم را در مرتبه و تأخير نفس خويش از براى ايثار تقديم ايشان بر نفس خود ؛ و از براى مراعات ادب بين يدى الرّب زيرا كه كلام با حقّ است ؛ يا از براى مراعات ادب با قوم باشد كه ايشان مظاهر حق‌ّاند و هم از براى آنكه ايشان تعلّم ادب كنند از او تا مؤدّب باشند . بيت :

كز ادب آيد به بر شاخ ارب « 1 » * بىادب محروم شد از فضل رب

هيچ چراغ دولتى بىروغن ادب افروخته نشود و هيچ خلعت سعادتى بىسوزن ادب دوخته نشود . بيت :

دانى در آن بساط كه را راه مىدهند * آن كز اديب ادّبنى گوشمال يافت

و نيز تقديم مفيد حصر است و حصر در حقّ حقّ صادق است از آنكه رقيب بر ايشان اوست نه غير او اما شهيد بر ايشان تنها عيسى نيست .

ثمّ أعلم أنّ للحقّ الرّقيب الاسم الّذى جعله عيسى لنفسه و هو الشّهيد فى قوله عَلَيْهِمْ شَهِيداً * فقال وَ أَنْتَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ فجاء بِكُلِّ * للعموم و بِشَيْءٍ * لكونه أنكر النكرات و جاء بالاسم الشّهيد ، فهو الشّهيد على كلّ مشهود بحسب ما تقتضيه حقيقة ذلك المشهود .

يعنى بعد از آن عيسى عليه السلام اعلام و اخبار كرد كه اسم « شهيد » كه در

( 1 ) - أرب ، به فتح اول و ثانى بر وزن عرب ، به معنى حاجت است . يعنى درخت حاجت ، از ادب به ثمر مىرسد . و در بيت بعد كه گويد : « آن كز اديب أدّبنى گوشمال يافت » اشاره است به حديث رسول اللّه كه فرمود : « أدّبنى ربّى فأحسن تأديبى » ( حرف همزه از جامع صغير سيوطى ) .