شرح فصوص الحكم ( تحقيق حسن حسن زاده آملى ) ( فارسى ) — الصفحة ٥٩٤

[ 12 ] [ فصّ حكمة قلبيّة فى كلمة شعيبيّة ]

برق استغنا چنان اينجا فروخت * كز تف او صد جهان اينجا بسوخت

صد جهان اينجا فروريزد به خاك * گر جهان نبود درين حضرت چه باك

گر دو عالم شد همه يك تار نيست * در زمين رنگى همان انگار نيست

گر نماند از ديو و از مردم اثر * از سر يك قطره باران درگذر

گر شد اينجا جزو و كلّ كلّى تباه * كم شد از روى زمين يك برگ كاه

گر به يك ره گشت اين نه طشت گم * قطره‌اى از هفت دريا گشت گم

اينكه مىگويم به قدر فهم تست * مردم اندر حسرت فهم درست

و اما افتقار از حيثيّت ربوبيّت و الوهيّت است و چون ربوبيّت صفت ذات غنيّه است و صفت در احديّت عين موصوف ، لاجرم شيخ مىگويد كه ربوبيّت نيست در حقيقت مگر عين اين ذات . پس ذات را غناست از عالمين از وجهى كه آن وجه احديّت متعاليه است از نسب و اضافات ، و او را افتقار است به همه از وجهى ديگر كه وجه واحديّت طالبه است مر نسب و مظاهرش را .

فلمّا تعارض الأمر به حكم النّسب ورد فى الخبر ما وصف الحقّ به نفسه من الشّفقة على عباده .

يعنى چون متعارض شد امر الهى به حكم نسب و اضافات از صفات حقيقيّه و اضافيّه متقابله چون « قهر و لطف و رحمت و نقمت » ، حضرت الهى شفقت را بر بندگان اضافت به نفس خويش ( به نفس خود - خ ) كرد كه : وَ اللَّهُ رَؤُفٌ بِالْعِبادِ * ، و شفقت عين رحمت است ، پس به شفقت رحم كرد هم عباد خود را و هم اسماى خويش را كه طالب عباد بودند به اظهار آنچه جمال سلطنت اسما در او نمايد از اعيان عالم ، چه اعيان عالم سبب ظهور كمالات اسماست و رابطه تمامى ربوبيّت اوست .

فاوّل ما نفّس عن الرّبوبيّة بنفسه المنسوب إلى الرّحمن بإيجاده العالم الّذى تطلبه الرّبوبيّة بحقيقتها و جميع الأسماء الالهيّة .

اوّل آنچه حق از آن نفس زد « به نفس رحمانى » و ازالهء كرب كرد صفت