شرح فصوص الحكم ( تحقيق حسن حسن زاده آملى ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٨٦

[ 9 ] [ فصّ حكمة نوريّة فى كلمة يوسفيّة ]

انواع حركت معنويّه .

يقول ما كان الحقّ ليتجلّى للممكنات حتّى يظهر الظّلّ فيكون كما بقى من الممكنات الّتى ما ظهر لها عين فى الوجود .

يعنى حق سبحانه و تعالى بدين قول كه : أَ لَمْ تَرَ إِلى رَبِّكَ كَيْفَ مَدَّ الظِّلَّ مىگويد كه حق نه چنانست كه تجلّى كند از براى اظهار ممكنات كه ظلال اوست ، و اين ظلّ باقى ماند در كتم عدم بل كه در هنگام تجلّى از ظهور ممكنات چاره نباشد .

كما قال تعالى . إِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ .

ثُمَّ جَعَلْنَا الشَّمْسَ عَلَيْهِ دَلِيلًا و هو اسم النّور الّذى قلناه و يشهد له الحسّ فإنّ الظّلال لا يكون لها عين بعدم النّور .

بعد از آن شمس را يعنى وجود خارجى را كه نور الهى است دليل ساختيم برين ظل كه اعيان ممكنات است و اين شمس اسم نورست يعنى مظهر اوست كه بىاين اسم ادراك واقع نمىشود چنان كه گفتيم و حسّ نيز شاهد اين است كه سايه را بىنور عينى نتواند بود .

ثُمَّ قَبَضْناهُ إِلَيْنا قَبْضاً يَسِيراً .

بعد از آن ظل را كه وجود اكوان است به سوى خويش كشيديم به آسانى و سهولت .

و إنّما قبضه إليه لأنّه ظلّه ، فمنه ظهر وَ إِلَيْهِ يُرْجَعُ الْأَمْرُ كُلُّهُ .

و چون به سوى خويش بكشد كه وجود اكوان سايهء اوست پس چون ظهور سايه از اوست رجوع هم به سوى او باشد .

فهو هو لا غيره .

پس وجود اكوان عين هويت حق باشد نه غير او . بيت :

سايه از نور كى جدا باشد * سايه را بود خود كجا باشد

فكلّ ما ندركه فهو وجود الحقّ فى أعيان الممكنات ،

يعنى هرچه ادراك مىكنيم به مدركات عقليّه و قواى حسيّه آن عين وجود حق