شرح فصوص الحكم ( تحقيق حسن حسن زاده آملى ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٤٥

[ 5 ] [ فصّ حكمة مهيّميّة فى كلمة إبراهيميّة ]

موجودى به وجود نيامدى ظاهر نشدى كه او إله است . پس علت غائى از ايجاد ما ظهور الهيّت اوست ، لاجرم « جعل » بر معنى حقيقى نباشد بلكه مراد معنى مجازى او باشد كه اظهار است .

و اين سخن به لسان « اهل صحو » نيست و در وى نوعى از شطح است چه در وى نوعى از رعونت است كه لائق نيست به حال متأدبين در حضرت رحمن ؛ و نظير اين چنانست كه رعيت و مريد و تلميذ گويد به وجود من سلطان سلطان شد و به ارادت و قرائت من شيخ شيخ گشت و استاد استاد شد يعنى بيت :

غلامم خواجه را آزاد كردم * منم كاستاد را استاد كردم

من آن مومم كه دعوى من آن است * كه من پولاد را پولاد كردم

قدوة العارفين شيخ شرف الدّين داود قيصرى مىفرمايد ، شعر :

ألا جابرى رفقا علىّ فإنّنى * أكاشف عمّا فيكم من سرائرى

فيظهر بالقلب المعنى جمالكم * كما ظهرت ليلى بقيس بن عامر

بيت :

اگرچه يوسف ما دل‌فريب و محبوب است * و ليك شهرت حسنش ز آه يعقوب است

ز خلق آينه حسن خويش ساخت إله * جمال مرتبه را چون ظهور مطلوب است

فلا يعرف الحقّ حتّى نعرف

قال عليه السّلام « من عرف نفسه فقد عرف ربّه »

و هو أعلم الخلق باللّه .

يعنى حق سبحانه و تعالى شناخته نمىشود به « الهيّت » تا ما به « عبوديت » شناخته نشويم از آنكه به عقل اين حيثيت كه از قبيل نسب است موقوف است به منتسبين ، چنان كه رسول عليه السلام معرفت را به معرفت مربوب موقوف داشت كه :

« من عرف نفسه فقد عرف ربّه »

، او عليه السلام عارف‌ترين خلق است به خداى عزّ شانه .