شرح فصوص الحكم ( تحقيق حسن حسن زاده آملى ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٤٠

[ 5 ] [ فصّ حكمة مهيّميّة فى كلمة إبراهيميّة ]

عاقل است بيت :

دل نگر با دل‌ستان آميخته * روح بين با خاكدان آميخته

چند گوئى بىنشان و بانشان * بىنشان بين با نشان آميخته

فإنّ لكلّ حكم موطنا يظهر به لا يتعدّاه .

يعنى هر حكمى و صفتى را مقامى و موطنى است در مراتب الهيّه به حسب احكام دنيا و آخرت كه ظاهر مىشود آن حكم به سبب اين موطن و قابليتش و تعدّى و تجاوز نمىنمايد از آن موطن يا گوئيم ظاهر مىشود حق به اين ( بدين - خ ) حكم در اين موطن ، و سياق كلام متن مؤيد معنى ثانى است اگرچه اول اسبق است در مبادرت به ذهن .

و اين سخن تعليل ظهور حق است در صفات و افعال و سائر احكام كه تابع وجود ابراهيم است و ظهور حق به صفات كونيّه چون استهزاء و مكر و تأدّى و سخريه و غير اين در آيات و احاديث قال اللّه تعالى : اللَّهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ ، وَ مَكَرَ اللَّهُ وَ اللَّهُ خَيْرُ الْماكِرِينَ ، إِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ ، سَخِرَ اللَّهُ مِنْهُمْ .

و فى الحديث :

« ضحك اللّه البارحة »

و امثال اين كثير است . به گوش موسى همان شنيد كه به زبان شجره سخن گفت .

از تو سؤال مىكنم مسأله‌اى جواب گوى * آنكه حديث مىكند كيست بگو درين دهن ؟

من نيم و تو هم نه اى آن نفسى كزو حيى * غير منست و تو بدان اوست كه مىكند سخن

أ لا ترى الحقّ يظهر بصفات المحدثات ، و أخبر بذلك عن نفسه ، و بصفات النّقص و بصفات الذّم ؟

استشهاد است مر تخلل حق را در وجود عبد ، و اتصاف او به صفات كون .

لاجرم مىگويد : نمىبينى كه حق ظاهر مىشود به صفات محدثات و به صفات نقص و ذم كه مختص است به مكوّنات ؟ چنان كه بدين معنى از نفس خويش