شرح فصوص الحكم ( تحقيق حسن حسن زاده آملى ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٢٥

[ 4 ] [ فصّ حكمة قدوسيّة فى كلمة إدريسيّة ]

يابس . پس جمع كرد در ميان اين دو به يبس . از براى تنبيه بر اصل جامع ؛ و جدا ساخت به حرارت و برودت از براى تنبيه بر نوعيّت .

و الجامع الطّبيعة ، لا بل عين الطبيعة .

و حال اينكه جامع در ميان صور ، طبيعت است بلكه عين واحدهء معهوده كه ظاهر شده است به صور همه موجودات عين طبيعت است .

فعالم الطبيعة صور فى مرآة واحدة ؛ لا بل صورة واحدة فى مرايا مختلفة .

يعنى عالم طبيعت ، صور مختلفه حاصله است در مرآت ذات الهيّه بىآنكه حاصل شود تعدد و تكثّر در آن مرآت ، بعد از آن اضراب كرد و گفت بل كه صورت واحدة است كه آن ذات الهيّه است در مراياى مختلفه كه آن اعيان است كقوله : شعر :

فما الوجه إلّا واحد غير أنّه * إذا أنت اعددت المرايا تعدّدا

بيت :

در هرآينه روى ديگرگون * مىنمايد جمال او هردم

و اضراب از قول اول از براى تنبيه است مر حكم مقامين را كه مقام موحّد است و مقام محقّق ؛ و تحقيق مرآتين مرارا گذشته است .

فما ثمّ إلّا حيرة لتفرّق النّظر .

و اينجا به غير حيرت نيست از براى تفرّق نظر عقل در وجوه متعدده متضاده متناقضه و غير آن ، لاجرم دانسته نمىشود كه حقيقت واحده است ظاهر در صور مختلفه يا حقايق كثيره است .

و من عرف ما قلناه لم يحر

و هركه داند آنچه بيان كرديم كه حقيقت واحده است كه ظاهر است در صور مراتب متكثّره و مظاهر مختلفه سرگشته وادى حيرت نشود .

و إن كان فى مزيد علم فليس إلّا من حكم المحلّ ، و المحلّ هو عين العين الثّابتة .

يعنى حيران نشود و اگر اين عارف در مزيد علم باشد به وجوه الهيّه چنان كه