شرح فصوص الحكم ( تحقيق حسن حسن زاده آملى ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٩٠

[ 3 ] [ فصّ حكمة سبّوحيّة فى كلمة نوحيّة ]

و ايشان بندگانند به نسبت با تعينات خويش و جائز نيست بنده را دعوى ربوبيّت مطلقا ، و لهذا خواجه عليه السلام به قول : « أشهد أنّ محمّدا عبده و رسوله » اظهار شرف مىكند ؛ و عيسى عليه السلام در مقام افتخار مىگويد : إِنِّي عَبْدُ اللَّهِ آتانِيَ الْكِتابَ و الحكم و النبوّة ، و شيخ قدس اللّه بر نهج انشاء مىگويد :

لا تدعنى إلّا بيا عبدها * فانّه أشرف أسمائيا

و اين ضعيف گويد « 1 » : بيت :

اگرچه عار همىآيدم ز شاهى عالم * بر آستان درت فخر مىكنم به غلامى

فهم العبيد الأرباب .

پس ايشان « عبيد » اند حق مطلق را از روى تعين و تقيد ؛ و « ارباب » اند آنچه را در تحت حيطه و احكام ايشان است پس باعتبارين هم عبيداند و هم ارباب .

وَ لا يَلِدُوا أى و لا ينتجون ( أي و ما ينتجون - خ ) و لا يظهرون إِلَّا فاجِراً أى مظهرا ما ستر .

يعنى نتيجه از ايشان به ظهور نيايد به غير از اظهار آنچه حق مستور ساخته است از اسرار ربوبيّت در مظاهرش .

كَفَّاراً أى ساترا ما ظهر بعد ظهوره .

و كفّار باشد يعنى ساتر بود آنچه را ظاهر شد بعد از ظهورش ، چنان كه امروز نيز برين موجب عمل به تقديم مىرسانند در قول حق سبحانه و تعالى كه مىفرمايد : هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْباطِنُ كه آيت صريح است درين معنى كه در وجود غير حق نيست ؛ امّا به قدر مبلغ علم خويش و به حسب عقول خود به تأويل آن قيام مىنمايند و در آيهء كريمه : « وَ هُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ » و امثال آن ، طريق انتهاج مناهج تأويل مسلوك مىدارند و اگر درايت آنچه در آيتين است مىخواهى

( 1 ) - و اين اضعف گفته است : به گدايى سر كوى تو دارم جاهى * كه به يك جو نخرم تاج شهنشاهى را