شرح فصوص الحكم ( تحقيق حسن حسن زاده آملى ) ( فارسى ) — الصفحة ١٠٧٧

[ 27 ] [ فصّ حكمة فرديّة فى كلمة محمّديّة ]

و لمّا كان لا يلقى الحقّ إلّا بعد الموت كما

قال عليه السّلام « إنّ أحدكم لا يرى ربّه حتّى يموت »

لذلك قال تعالى

« و لا بدّ له من لقائى »

. فاشتياق الحقّ لوجود هذه النّسبة .

و چون مؤمن را ملاقات حق سبحانه و تعالى بىموت حاصل نمىشود چنان كه حضرت خواجه عليه السلام فرمود كه هيچ احدى از شما تا نميرد حق را نمىبيند ، لاجرم حقّ سبحانه و تعالى گفت او را از لقاى من يعنى از موت كه واسطه لقاى من است چاره نيست . پس اشتياق حقّ تعالى جز به حصول اين صفت نيست كه آن شوق در رؤيت است در مظاهرى كه منقاد اوامر و نواهىاند .

يحنّ الحبيب إلى رؤيتى * و إنّيّ إليه أشدّ حنينا

و تهفو النفوس و يأبى القضا * فأشكو الأنين و يشكو الأنينا

اين ابيات به لسان حقّ است از مقام شوق ، يعنى محبّ اظهار اشتياق به رؤيت من مىكند و حال آنكه شوق من به سوى او زياده است از شوق او .

آرى نفوس اضطراب مىنمايد و طلب رؤيت مىكند و ليكن قضاى الهى و تقدير رحمانى پيش از حلول اجل و انقطاع سلاسل امل اباء مىكند رؤيت را ، چه قضا و قدر تقدير و تعيين كرده هر اجلى را وقتى معيّن كه تقديم و تأخير ازو ممكن نيست . پس چون چنين است شكايت از انين تا وقت اجل مراد محبّ را شامل است . بيت :

هيچ عاشق خود نباشد وصل‌جو * كه نه معشوقش بود جوياى او

هيچ بانگ كف زدن نايد بدر * از يكى دست تو بىدست دگر

در دل تو مهر حق چون شد دو تو * هست حق را بىگمانى مهر تو

تشنه مىنالد كه اى آب گوار * آب هم نالد كه كو آن آب خوار « 1 »

( 1 ) - ابيات از دفتر سوم مثنوى عارف رومى است . و اختلاف نسخ در آن بسيار است ، و نقل خوارزمى مطابق با نسخه عكسى از خطى قونيه است .