شرح فصوص الحكم ( تحقيق حسن حسن زاده آملى ) ( فارسى ) — الصفحة ١٠٢٢

[ 25 ] [ فصّ حكمة علويّة فى كلمة موسويّة ]

عينى حركت حبّ است هم از جانب حقّ و هم از جانب عالم ، چه كمال محبوب است لذاته و آن ظاهر نمىشود مگر به وجود عينى .

و علمه تعالى بنفسه من حيث هو غنىّ عن العالمين هو له و ما بقى له إلّا تمام ( و ما بقى إلا تمام - خ ) مرتبة العلم بالعلم الحادث الّذى يكون من هذه الأعيان ، أعيان العالم ، إذا وجدت . فتظهر صورة الكمال بالعلم المحدث و القديم فتكمل مرتبة العلم بالوجهين .

اين كلام جواب سؤال مقدّر است ؛ و سؤال آنست كه حقّ سبحانه و تعالى قديم است بذات خود و به همه كمالات خود ، پس پيش از ظهور و وجود عالم همه كمالات او را حاصل است ، پس فائده ظهور چه باشد ؟

در جواب مىگويد كه علم حق به ذات خويش از آن روى كه غنى است از عالمين ازلا و ابدا حاصل است ؛ ليكن تمام مرتبهء علم است ( تمام مرتبه علم ، علم است - ظ ) در صور مظاهر ذاتيّه ، و آن علمى است حادث كه ظاهر مىشود در اعيان نزد وجودش و اشارت بدين علم است در قول حقّ سبحانه و تعالى كه مىگويد لِنَعْلَمَ مَنْ يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ يَنْقَلِبُ عَلى عَقِبَيْهِ .

و كذلك تكمل مراتب الوجود ؛ فإنّ الوجود منه أزلىّ و غير أزلىّ و هو الحادث .

فالأزلىّ وجود الحقّ لنفسه ، و غير الأزلىّ وجود الحقّ بصور العالم الثّابت .

فيسمّى حدوثا لأنّه ظهر بعضه لبعضه و ظهر لنفسه بصور العالم ( بصورة - خ ) فكمل الوجود فكانت حركة العالم حبّية للكمال فافهم .

يعنى چنان كه در علم گفتيم در جميع مراتب و لوازمش نيز همچنين مىگوئيم : چه وجود ازلى است و غير ازلى . و ازلى عين وجود است با كمالاتش ، و غير ازلى وجود متعيّن است به تعيّنات خاصّهء ظاهره بر صور اعيان ثابته ؛ اول قديم است و ثانى حادث . پس كمال وجود و مراتبش به عالم باشد ، پس ظاهر شد كه حركت عالم حبّيه است . شعر :

حق به حق دارد كمال اى ذو لباب * فهم كن و اللّه أعلم بالصّواب