كتاب الجغرافية ( فارسى ) — الصفحة ١٩٢

وادى الكبير

نوفير « 1 » بود . بيش‌تر مردم گمان كرده‌اند كه رود وادى كبير و رود وادى تدمير « 2 » كه بر مرسيه سرازير مىگردد هر دو از يك چشمه خارج مىشوند و به دو نيمه تقسيم مىگردند ، نيمى به سوى قرطبه و نيم ديگر به سوى مرسيه جارى است ، ولى واقع امر چنين نيست . اين دو رود نه سرچشمهء مشتركى دارند و نه نام همانندى . اين رود [ سفيد ] منسوب به [ بياض ] و اين همان تنداير « 3 » است .

اگر كسى بپرسد ؛ چرا عرب آن رود را وادى كبير ناميده است ؟ جواب آن است كه به سبب شرافت شهر قرطبه پايتخت اندلس كه از بزرگ‌ترين شهرهاى روى زمين است آن را بدين نام ناميده‌اند . همچنين كوهى را كه مشرف بر قرطبه است « تاج العروس » ناميدند ، گويى قرطبه عروس است و آن كوه تاج آن ، تمام تاكستان‌ها و باغ‌ها و بوستان‌هاى قرطبه در اين كوه قرار دارد . اين رود هنگامى كه از سرچشمه‌اش خارج مىشود ، كوچك است ، سپس با پيوستن رودها و نهرهاى ديگر به آن ، بزرگ مىشود و به طول ده فرسخ روى زمين جارى مىگردد . نخستين آبى كه به آن مىپيوندد ، آب چشمه‌اى است كه از قلعهء فرنس « 4 » از توابع شقوره « 5 » جارى مىشود ، سپس اين رود ادامه مىيابد تا اين‌كه در محلى معروف به قشتار « 6 » به سنگى به نام المسّ مىرسد آن‌گاه آب اين رود در زمين فرو مىرود تا اين‌كه چيز آشكارى به اندازهء 100 مرجع از آن آب باقى نمىماند . ازاين‌رو با اين آب چوب حمل نمىكنند ، همان‌طور كه در وادى موسوم به وادى احمر كه درخت در آن مىريزند ، و حمل مىكنند ، ان شاء اللّه در جاى خود آن را ياد خواهيم كرد . سپس رودخانهء وادى كبير

( 1 ) . Nufir . ( 2 ) . Wadi Tudmir - Segura . ( 3 ) . مصحح در متن كتاب ص 98 ، اين رود را همان وادى تدمير آورده است . ( 4 ) . Hisn Furnus - Hornos ; cf . Fagnan , Extraits , 143 , n . 2 . ( 5 ) . Shakura - Segura ; cf . E . I . , IV , 301 , Par E . Levi - Provencal . ( 6 ) . al - Kashtar .