لطائف غيبيه ( آيات العقائد ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٩٦

لطيفه حيوانيه

به مجرد مشيت و ارادت ازلى است .

و متمسك ايشان كريمهء : « وَ ما مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا طائِرٍ يَطِيرُ بِجَناحَيْهِ إِلَّا أُمَمٌ أَمْثالُكُمْ ما فَرَّطْنا فِي الْكِتابِ مِنْ شَيْءٍ ثُمَّ إِلى رَبِّهِمْ يُحْشَرُونَ » است .

يعنى نيست هيچ جنبنده در زمين و نه هيچ پرنده كه بپرد به پروبال مگر جماعت‌ها مانند شما ، اهمال نكرديم ما و فرو نگذاشتيم در لوح محفوظ يا قرآن ذكر هيچ چيز را ، پس بسوى پروردگار ايشان گردآرندشان .

و اما آنكه مراد از بودن جنبنده‌ها مانند شما چه چيز است ؟ واحدى از ابن عباس نقل نموده است كه مماثلت در تسبيح و تهليل پروردگار است : « وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ - كُلٌّ قَدْ عَلِمَ صَلاتَهُ وَ تَسْبِيحَهُ » . و از ابى درداء منقول است كه بهائم مبهوت‌اند مگر از شناخت حق تعالى و طلب رزق ، و اين گفتهء اكثر مفسران است .

و بعضى بر آنند كه مراد از مماثلت بودن ايشان گروه گروه و بودن ايشان مخلوق به حيثيتى كه بعضى را مشابهت ببعضى و بعضى را انس ببعضي و بعضى متولد از بعضى . و اين وجه ضعيف است ، چه امر مشاهد معلوم است ، پس اخبار از آن نشايد .

و بعضى بر آنند كه مراد از مماثلت خلق كردن ايشان و متكفل رزق و آنچه بر ايشان از عمر و اجل و غير ذلك بوده باشد ، بقرينهء كريمهء : « ما فَرَّطْنا فِي الْكِتابِ مِنْ شَيْءٍ » .

و بعضى بر آنند كه مراد از مماثلت حشر ايشان در روز قيامت و رسانيدن حقوق بايشان است و لكن اين توجيه موجب آن است كه « ثُمَّ إِلى رَبِّهِمْ يُحْشَرُونَ » زائد و بىفائده باشد .

و سفيان بن عيينه بر آن است كه مراد از مماثلت آن است كه در زمين نيست