لطائف غيبيه ( آيات العقائد ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٨٠

لطيفه سوم

يعنى در هنگامى كه ما وفات يافته خاك و استخوان گرديده باشيم آيا برانگيخته خواهيم شد . و مانند اين سخنان را در مقام انكار و استنكار مىگفتند و حال ايشان هميشه بدين منوال بود ، « حَتَّى إِذا جاءَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ » يعنى تا رسيد موت بيكى از ايشان ، از حق تعالى طلب رجوع به دنيا ميكردند كه « رَبِّ ارْجِعُونِ » و اختيار لفظ جمع بواسطه تعظيم است يا خطاب بملائكه بعد از استغاثه ايشان از حق تعالى « أَعْمَلُ صالِحاً فِيما تَرَكْتُ » كلمهء « ما » مصدريه يا موصوله ، و برين تقدير بعضى را اعتقاد آنست كه مراد از كلمه « ما » دنياست ، و بعضي را اعتقاد آن است كه مراد از آن طاعت است .

در تفسير قاضى آن است كه مراد از آن ايمان است ، يعنى ايمانى كه ترك كردم به اين عبارت « في الايمان الذي تركته لعلي آتى بالايمان و اعمل فيه » .

و بعد از اين آرزو و تمنى حق تعالى او را منع نموده ، و در معرض استبعاد درآمده ميفرمايد كه « كَلَّا إِنَّها كَلِمَةٌ » ضمير منصوب عايد است « به رَبِّ ارْجِعُونِ » يعنى رب ارجعون كلمه‌ايست يعني طايفه از كلام منتظم بعضى ببعض « هُوَ قائِلُها » يعنى آن كس گوينده اين كلام است ، و فايده درين سخنان به هيچ وجه نيست چه اين گفتها از روى حسرت و ندامت است « وَ مِنْ وَرائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ » يعني پيش ايشان برزخى است تا روز قيامت ، و برزخ در لغت فاصله ميان دو چيز است و بحسب اصطلاح اهل علم ، زمان ميان مردن و برخاستن از قبر است و بعضى را اعتقاد آن است كه برزخ سدى است ظلمانى متوسط ميان مبدأ و معاد .

شيخ طبرسى در بيان اين آيه فرموده است كه « في الآية دلالة على ان احدا لا يموت حتى يعرف منزلته عند اللّه اضطرارا و انه من اهل الثواب أو العقاب » .