لطائف غيبيه ( آيات العقائد ) ( فارسى ) — الصفحة ١٣١

لطيفه چهارم [ دليل عقلى بر مدعى ]

كه دلالت بر انضجار صاحبش دارد « وَ لِما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ » يعنى بدى و نابخردى بر شما و بتان شما كه عبادت ايشان مينماييد « أَ فَلا تَعْقِلُونَ » يعنى شما عاقل نيستيد ؟ چه عاقل بعد از آنكه حق بر او ظاهر شود تابع آن ميگردد . يا مراد آنست كه بعقل تصور حق نمىنماييد ؟ و بعد از آنكه عذر و اعتذار ايشان بر طرف شد ، در باديه جدال و هاويهء لجاج در آمده حجت و برهان را از دست گذاشتند و بعضى در معرض خطاب با بعضى ديگر از ياران خود در آمده گفتند « حَرِّقُوهُ » يعنى بسوزانيد ابراهيم را به آتش « وَ انْصُرُوا آلِهَتَكُمْ » يعنى نصرت و يارى خدايان خود دهيد بانتقام كشيدن ازو « إِنْ كُنْتُمْ فاعِلِينَ » اگر شما عبادت‌كنندگان اين بتانيد .

بعد از آنكه آتش را افروخته و آن حضرت را نزديك آن بردند خطاب مستطاب حق تعالى به آتش شد كه « يا نارُ كُونِي بَرْداً وَ سَلاماً عَلى إِبْراهِيمَ » و بالجمله مراد از قول « يا نارُ » امر تكوين است چنانچه در آيه « إِنَّما قَوْلُنا لِشَيْءٍ إِذا أَرَدْناهُ أَنْ نَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ » است و بالجمله ارادهء حق تعالى متعلق بسردى آتش و سلامتى آن شده پس سرد و سالم شد . و به اين تقرير ظاهر گرديد بطلان گمان بعضى از علماء كه آتش جسم جماديست پس خطاب به آن صحيح نخواهد بود غافل از اينكه مراد از قول امر تكوينى است و سبب نجات آن حضرت از آتش گفتن « حَسْبُنَا اللَّهُ وَ نِعْمَ الْوَكِيلُ » بود چنانچه ابن عباس بر آنست و به اعتقاد بعضى « گفتن يا اللّه يا واحد يا احد يا صمد يا من لم يلد و لم يولد و لم يكن له كفوا احد » .

« وَ أَرادُوا بِهِ » يعنى اراده نمودند بابراهيم « كَيْداً » يعنى شر و تدبير در هلاكت او « فَجَعَلْناهُمُ الْأَخْسَرِينَ » پس گردانيديم ايشان را زيان‌كارترين زيان‌كاران ، چرا كه سعى ايشان دربارهء مضرت رسانيدن به آن حضرت برهان قاطع و دليل ساطع بر بطلان ايشان شده شرمسار در نظر مردمان گرديدند ، بعد از آنكه اراده شرمسارى آن حضرت نموده بودند .