لطائف غيبيه ( آيات العقائد ) ( فارسى ) — الصفحة ٩٤

مطلب دوم در اثبات علم بارى تعالى بذات خود و بساير ممكنات

و بالجمله امر نمود ملائكه را بخبر دادن از آن حقايق و معانى ، در وقتى كه عالم بندانستن ايشان بود . پس اين امر صادر نظر بايشان امر تبكيت و تعجيز ايشان بود ، تا ظاهر شود عالميان را كه در امر خلافت روى زمين علم و شناخت مراتب استعدادات معتبر است ، و درين سخن دقيقه‌ايست كه در بحث امامت نافع خواهد بود .

و بعد از آن ملائكه اعتراف بعجز و قصور نموده در معرض اعتذار درآمده « قالُوا » گفتند « سُبْحانَكَ » الهى تنزيه ميكنيم ترا از همهء عيب‌ها و نقص‌ها « لا عِلْمَ لَنا » هيچ دانشى نيست ما را « إِلَّا ما عَلَّمْتَنا » مگر آنچه تو درآموختى ما را . پس ظاهر است كه حق تعالى مفيض علم بر ملائكه است ، و علم ملائكه از جنس علوم آدم نبوده است ، فلا جرم معلوم گرديد كه موجد جميع علوم موجودات واجب الوجود بالذات است و بعد از آن اقرار بانحصار علم و حكمت در واجب نموده گفتند « إِنَّكَ أَنْتَ » بدرستى كه توئى و توئى « الْعَلِيمُ » داناى آموزگار « الْحَكِيمُ » محكم كار ، يا حكم‌كننده و حكمت‌ورزنده

و درين آيه چندين وجه بلاغت است تأكيد بإنّ و كاف خطاب و تأكيدش بأنت و صيغه فعيل كه صيغهء مبالغه است و تعريف خبر بلام معرفه كه دلالت بر كمال علم و حكمت كه عبارت از صدق كردار و گفتار است دارند .

شيخ طبرسى طاب ثراه فرموده است كه : « فى هذه الآية دلالة على ان العلوم كلها من جهته و انما كان ذلك لان العلوم لا يخلو إما ان تكون ضرورية فهو الذي فعلها و اما ان يكون استدلالية فهو الذي أقام الدليل عليها ، فلا علم لأحد الا ما علمه اللّه تعالى » .

و ليكن مخفى نيست كه اين دليل مركب از مقدمه نقليه كه عبارت از خلق بارى تعالى جميع علوم و معارف راست و مقدمه عقليه كه عبارتست از اينكه