لطائف غيبيه ( آيات العقائد ) ( فارسى ) — الصفحة ٧٣

لطيفة ربانيه [ در احتجاج ابراهيم خليل ]

خواند كه غير حق از اتيان به آن عاجز باشد .

« قالَ إِبْراهِيمُ » گفت ابراهيم « فَإِنَّ اللَّهَ » پس بدرستى كه خداى « يَأْتِي بِالشَّمْسِ مِنَ الْمَشْرِقِ » مىآورد آفتاب را هر روز از افقى كه محل طلوع اوست « فَأْتِ بِها » پس تو بيار آن را يك روز « مِنَ الْمَغْرِبِ » از جانبى كه محل غروب است

محققان گفته‌اند نمرود از روى حماقت يا از اعتقاد حلول كه هر چه خداى كند او تواند كرد ابراهيم اساس تصور باطل و بناى خيال محال او را درهم شكست ، و گفت خداوند من هر بامداد آفتاب را از جانب مشرق برمىآرد تو اگر دعوى قدرت ميكنى يك روز اين عمل را بجاى آر « فَبُهِتَ » پس مبهوت گردانيده شد « الَّذِي كَفَرَ » آن كس كه كافر بود يعنى نمرود و حجت او منقطع گشت .

پس ظاهر گرديد ازين دليل اثبات وجود واجب بالذات ، با علم و قدرت و اراده و چون مبادى و مقدمات اين برهان حركت آفتابست ، فلا جرم از مسالك علم طبيعى خواهد بود و اثبات واجب از آن جهت كه مبدأ اين حركتست . و درين فسادى نيست ، و عدول ابراهيم از حجتى بحجتى از عجز و ضعف نبود ، بلكه چون ديد كه او نزد خواص محفل خود ملزم شد . اما برخى از عوام و سفله عمل بىاعتبارش را احيا و اماته پنداشتند ، بحجتى روشن‌تر از آن نقل فرمود تا الزام او زياده گردد ، و چنانچه پيش خواص رسوا شده فضيحت او نيز بر عوام ظاهر شود .

و بعضى را اعتقاد آنست كه چون ابراهيم طيش نمرود مشاهده كرد ، و ديد كه دو تن را طلبيد و يكى را آزاد كرد كه اين احياست ، بنور نبوت دانست كه ديگرى را بخواهد كشت كه اين قتل است ، پيش از آنكه مقتول شود از غايت شفقتى كه انبيا را بر خلق هست ، مبادرت كرد و حجتى ديگر پيش آورد .

« وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ » يعنى خداى تعالى راه ننمايد بطريق احتجاج