شرح كشف المراد ( فارسى ) — الصفحة ١٥٤

( 5 - خداوند مكان ندارد )

توجيه و حمل بر خلاف ظاهر گردند .

و باز حضرت على در ادامه همان خطبه 228 مىفرمايد : لا يجرى عليه السكون و الحركة و كيف يجرى عليه ما هو اجراه و يعود فيه ما هو ابداه و يحدث فيه ما هو احدثه . . .

در خاتمه : ماده و ماديات عموما داراى ويژگيهاى ذيل هستند :

1 - زماندار : تمام پديده‌هاى مادى در بستر زمان و در زير پوشش زمان قرار دارند و تاريخ تولد و مرگ دارند .

2 - مكاندار : تمام پديده‌هاى مادّى هر يك فضائى را اشغال مىكنند كه آن فضا را مكان مىناميم .

3 - تغيير و تحول : تمام پديده‌هاى مادى يا خود متحركند و يا در پوشش يك حركت عمومىاند و همهء موجودات مادى در دو لحظه مساوى نيستند بلكه پيوسته متغيرند و بر اساس حركت جوهرى عالم يكپارچه سيلان است .

4 - تقسيم پذيرند : هر موجود مادّى تا بىنهايت قابل انقسام است و اگر بقدرى ريز شود كه با ابراز مادى و در خارج قابل انقسام نباشد ولى ذهن ما او را تقسيم مىكند و داراى انقسام وهمى هست ، حال هيچ‌كدام از اين خصائص ماديات در ذات حق نيست او خالق زمان و مكان و حركت و تغيير و تحول است و خود مشمول اين قوانين و سنت‌ها نيست در خاتمه ، شعرى از خواجهء شيراز تقديم مىكنم :

سالها دل طلب جام جم از ما مىكرد * آنچه خود داشت ز بيگانه تمنّا مىكرد

گوهرى كز صدف كون و مكان بيرون بود * طلب از گمشدگان لب دريا مىكرد

آرى حقيقتى را كه از محدودهء كون و مكان بيرون و محيط بر كون و مكان