شرح شطحيات ( فارسى ) — الصفحة ١٢٦

68 فصل ( ايضا فى شطحيّات ابى يزيد )

عالم خيال است ، جز جسم نپذيرد . « الارواح فى يمين الرحمن » بنگر . يمين او قدم است ، و قدمش از يمين و يسار حدث منزّه است .

امّا نگرستن حقّ در عارف ، و خلق را درو ديدن ، و ازو در خلق نگاه كردن ، حكمت پادشاه است . جان ولى بزرگوارتر به صد هزار بار از كون آفريده‌اند ، زيرا كه عالم فعل است ، و فعل عالم صفت ، « 5 » صفتش عرش « استواء كان اللّه » « 6 » است . هر چه آفريدند نزد آن جان چون ذرّه در بحريست . به صرف جلال و نعت ظهور قدم درو تجلّى كند چون طور موسى را . آنگه نشر بركت نظرش از آن بنده در عالم افتد . سرّ « وَ ما أَرْسَلْناكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعالَمِينَ » « 9 » گفتم . در سطر « سَنُرِيهِمْ » « 10 » بنگر ، كه صد هزار آدم با چرخ و أفلاك در يك عارف پيداست . چون او را ديدى ، همه را ديدى . بلكه چون او را ديدى ، حق را ديدى . حقيقت « من عرفنى ، فقد عرف الحقّ » اين حديث است . آيينهء ذات است منقوش بنور صفات . از دريچهء افعال ازين جان بعالم نگرد ، زيرا كه جمع جمع است ، و عين جمع است . شعر :

ليس من اللّه بمستنكر * أن يجمع العالم فى واحد .

( 209 ) اگر از صفت مخائيل « يَنْظُرُونَ إِلَيْكَ وَ هُمْ لا يُبْصِرُونَ » « 16 » بيرون آيى ، در صفوت صفاء « 17 » « فِيهِ آياتٌ بَيِّناتٌ » « 19 » صورت عين كلّ در نفس ، نفس « إِنَّ إِبْراهِيمَ كانَ أُمَّةً قانِتاً » « 18 » جهان جمع « هذا رَبِّي » * « 20 » در

( 5 ) و فعل عالم صفت S : و فعل صفت M ( 6 ) استواء كان اللّه : « ثُمَّ اسْتَوى عَلَىالْعَرْشِ » * سورهء 7 ( الاعراف ) آيهء 52 ، و ديگر ( 9 ) سورهء 21 ( الانبياء ) آيهء 107 ( 10 ) سورهء 41 ( فعلت ) آيهء 53 ( 16 ) سورهء 7 ( الاعراف ) آيهء 197 ( 17 ) صفاء S : صفات M ( 19 ) سورهء 3 ( آل عمران ) آيهء 91 ( 18 ) سورهء 16 ( النحل ) آيهء 121 ( 20 ) سورهء 6 ( الانعام ) آيهء 76 ، 77 و 78