كتاب الجدري والحصبة ( آبله و سرخك ) ( فارسى ) — الصفحة ١٠٢
نكات و ملاحظات و حواشى و موضوعات از قلم افتاده
بدين مناسبت در اين فصل از هرچه كه امكان رفع آثار آبله را نمايد متذكر گرديده است ،
ب ) موادى كه رازى در باب زدودن آثار آبله ذكر كرده بسيار متعدد مىباشد و نسخ متعددى براى اين امر توصيه كرده و قطعى است خود نيز علاوه بر آنكه بدانها اعتقاد داشته عمل نيز نموده است ،
ج ) اما بعضى از اين مواد بمانند فضله گنجشك و پرستوك و سار و سوسمار و موش و سرگين خفاس و دردى كميز و امثال آن معلوم نشد كه چه اثرى داشته است ؟ ،
د ) ولى استفاده از داروهاى و گردهاى نرم و دستورهاى ديگر شبيه آن طبيعى و منطقى و با اصول طبى بسيار مطابق مىباشد ، چنان كه وى در صفحه هشتادم سطر سوم بدان اشاره كرده است .
در فصل چهاردهم از صفحه نودم تا آخر كتاب : رازى از انواع و اقسام آبله و سرخك سخن مىگويد و آنها را با تقدمة المعرفه به خوبى شرح مىدهد .
مىتوان گفت رازى در اين فصل با منتهاى مهارت و دقت به خوبى از عهده امر برآمده و تقريبا با معلومات كنونى تباينى ندارد . اين فصل يكى از قسمتهاى بسيار ارزنده كتاب مىباشد كه با كمى دقت مىتوان دريافت كه وى تا چه حد به بيمارى سرخك و آبله ( مخصوصا آبله ) توجه و دقت و سررشته داشته است .
در اين فصل رازى انواع آبله و سرخك را مشروحا متذكر گرديده است .
در بادى امر شايد عده‌اى تصور نمايند كه مطلب پيش پا افتاده و آسان است ولى با مختصر تعمقى مىتوان درك كرد كه وى :
اولا ) تفكيك بين آبله و سرخك ،
ثانيا ) تقسيم‌بندى آبله و ذكر انواع و اقسام آن ،
ثالثا ) شرح انواع سرخك‌ها ،
رابعا ) وجه مشترك آبله و سرخك ،
را به خوبى از عهده برآمده است .