سرگذشت تهران ( فارسى ) — الصفحة ٨٠
يادداشتهاى اوژن فلاندن دربارهء تهران عصر محمد شاه
تهران در عصر محمد شاه قاجار
تهران در عصر محمد شاه قاجار
يادداشتهاى اوژن فلاندن دربارهء تهران عصر محمد شاه
يادداشتهاى اوژن فلاندن دربارهء تهران عصر محمد شاه
اوژن فلاندن ، دانشمند و جهانگرد فرانسوى ، در زمان سلطنت محمد شاه قاجار يعنى حدود سالهاى 1840 تا 1841 « 1 » ( م . ) ، به اتفاق هموطن هنرمند خود پاسكال گست به ايران آمده و مدتى نيز در تهران توقف كرد . وى در سفرنامهء خود به نكات ارزنده‌اى دربارهء تهران اشاره كرده است :
« وسعت محيط تهران چيزى در حدود چهار پنج كيلومتر است . حصار شهر مانند ساير شهرها [ ى ايران ] برجهايى است كه به دورشان خندق حفر كرده‌اند . تهران شش دروازه دارد كه با كاشىهاى الوان تزئين شده‌اند . بعضى از اين دروازه‌ها قلعه [ هاى ] كوچكى دارند كه دور [ شان ] خندقى حفر شده و در يكصد مترى ديوارهاى حصار قرار دارند . حصارها ، همه روبه خرابى رفته و هيچيك نمىتواند در مقابل حملات شديد مقاومت كند .
اهميت اين شهر به اندازهء تبريز و اصفهان نيست . خارج از شهر مانند دو شهر قبلى [ منظور قزوين و زنجان است ] [ هيچ ] دهكده [ اى ] ديده نمىشود . كل جمعيت اين شهر كه داخل چهار ديوار است يكصد هزار مىباشد . در وهلهء اول منظرهء تهران جز ديوارى طولانى از آجرهاى زرد رنگ كه از فراز آن گنبدهاى مساجد و كلاه‌فرنگىهاى قصر شاه ديده مىشود ، چيز ديگرى نيست .
شش هفت مسجد ، سه چهار مدرسه ، يكصد حمام و قريب به يكصد كاروانسرا در شهر تهران هست كه هيچ يك قابل توجه نيستند . بازارها بدهيبت و كثيف و معمارى ساختمانها بسيار بد است . اين شهر براى پايتخت بودن مناسب نيست و تنها پادشاهان قاجاريه آن را به عنوان پايتخت انتخاب كرده‌اند ، آن هم تنها به اين منظور كه با شاهان صفوى رقابت كرده باشند . ولى پايتخت حقيقى ايران هنوز اصفهان است كه ابنيهء نفيس دارد . اهميت تهران فقط به واسطهء پايتخت بودن آن و اقامت سفرا و امراى بزرگ دولت در اين شهر است .
( 1 ) - برابر با 1256 تا 1258 ( ه ق ) و 1219 تا 1221 ( ه ش )